مقدمات صنعت نفت، گاز و پتروشیمی


با توجه به درخواستهای متعدد کاربران عزیز وبسایت، صفحه ای جهت آشنایی عمومی با صنعت نفت و گاز، بخشهای مختلف آن، تخصص ها و مشاغل مورد نیاز ایجاد شده است.

در این صفحه شما با:

  • ۱- صنعت نفت و گاز و بخشهای اصلی آن

  • ۲- تعریف میدانهای نفت و گازی و فهرست میدان های نفت و گاز در ایران

    • ۲-۱ میدان های نفتی ایران

    • ۲-۲ میدان های گازی ایران

  • ۳- صنعت نفت و گاز ایران و شرکتهای اصلی آن

    • ۳-۱ شرکت ملی نفت ایران

    • ۳-۲ شرکت ملی گاز ایران

    • ۳-۳ شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران

    • ۳-۴ شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی ایران

  • ۴- منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس (عسلویه)

  • ۵- انواع پروژه های صنعت نفت و گاز و مراحل و فازهای انجام و تکمیل پروژه 

  • ۶- تخصص های مختلف صنعت نفت و گاز

  • ۷- مهارتها و نیازمندیهای هر شغل

آشنا خواهید شد.


لیست دانلودها (که در داخل متن ارایه شده است):


۱- صنعت نفت و گاز و بخشهای اصلی آن

استفاده از نفت بصورت خام به ۵۰۰۰ سال قبل برمی‌گردد. استفاده از نفت در دوران آغازین عمدتاً برای روشن نگه داشتن مشعل و در جنگها بوده‌است. لوحی باستانی به زبان پارسی نشان از استفاده از نفت برای مصارف دارویی و روشنایی در طبقات بالای جامعه دارد. همچنین هرودوت از استخراج نفت و قیر توسط ایرانیان می‌گوید.

صنعت نفت شامل بخش‌های اکتشاف، استخراج، پالایش، انتقال (که اغلب توسط تانکرهای نفت و خطوط لوله انجام می‌شود) و بازاریابی محصولات نفتی است. بیشترین حجم محصولات نفتی را مازوت و بنزین تشکیل می‌دهند. همچنین، نفت ماده خام برای محصولات شیمیایی بسیاری از جمله دارو، حلال‌ها، کود، آفت کش‌ها، و پلاستیک است.

وجود نفت برای بسیاری از صنایع حیاتی است، و دنیای صنعتی برای بقای خود به آن وابسته است، بدین ترتیب نفت دارای اهمیت ویژه‌ای برای بسیاری از کشورها است. درصد بالایی از مصرف انرژی جهان را نفت تشکیل می‌دهد، که میزان استفاده از آن از ۳۲٪ در اروپا و آسیا، تا بالای ۵۳٪ در خاورمیانه متغیر است.

میزان مصرف نفت در دیگر مناطق بدین شرح است: آمریکای جنوبی و مرکزی (۴۴٪)، آفریقا (۴۱٪)، و آمریکای شمالی (۴۰٪). مصرف جهانی نفت در هر سال ۳۰ میلیارد بشکه (۴٫۸ کیلومتر مکعب) است که کشورهای توسعه یافته بزرگترین مصرف‌کنندگان هستند. در سال ۲۰۰۷، ایالات متحده به تنهایی ۲۵ درصد از نفت تولیدی جهان را مصرف نمود. تولید، توزیع، پالایش، و خرده‌فروشی نفت در مجموع بزرگ‌ترین صنعت جهان از لحاظ ارزش دلاری بوده‌است.

دولت‌هایی همچون ایالات متحده یارانه‌های بسیاری به شرکتهای نفتی اختصاص می‌دهند. این یارانه‌ها شامل معافیت‌های مالیاتی عمده در مراحل اکتشاف و استخراج نفت، از جمله برای هزینه‌های اجاره میدان نفتی و تجهیزات حفاری، می‌شود.

نمایی از صنعت نفت و گاز از کشف و استخراج تا توزیع و مصرف (دانلود تصویر با کیفیت)

صنعت نفت و گاز به سه بخش کلی از نظر عملیات تقسیم می شود:

نفت و گاز سه مرحله را طی میکند تا به دست مصرف کننده برسد.

اکتشاف و حفاری و به سطح آوردن و پالایش اولیه- انتقال و ذخیره سازی- پالایش نهایی و توزیع

  • صنایع بالادستی یا UpStream در صنعت نفت عبارتی است که عمدتاً بخش جستجو، اکتشاف، حفاری و تولید نفت خام و گاز طبیعی اشاره دارد. صنایع بالادستی گاهی به نام اکتشاف و تولید هم شناخته می‌شود. صنایع بالادستی شامل جستجو برای یافتن میدان‌های بالقوهٔ زیرزمینی یا زیردریایی، حفاری و اکتشاف چاه و نهایتاً عملیات چاه‌ها است که نفت خام و گاز طبیعی خام را به سطح می‌آورد. (مانند سکوهای نفتی دریایی و چاههای نفتی خشکی).
  • صنایع میان‌دستی یا MidStream که به خطوط یا روشهای متنوع توزیع نفت و گاز و محصولات اشاره دارد مانند خطوط لوله انتقال. اما عمدتاً صنایع میان دستی در دسته پایین‌ دستی طبقه‌بندی می‌شوند.
  • صنایع پایین دستی یا DownStream در صنعت نفت عبارتی است که برای اشاره به تصفیه نفت خام، و فروش و توزیع گاز طبیعی و محصولات مشتق از نفت خام مورد استفاده قرار می‌گیرد. (مانند پالایشگاهها و پتروشیمی ها).

تقسیم بندی صنایع بالادستی، میان دستی و پایین دستی نفت و گاز

شماتیک فعالیتهای انجام شده در سه فاز بالادستی، میان دستی و پایین دستی


۲- تعریف میدانهای نفت و گازی و فهرست میدان های نفت و گاز در ایران

اولین گام در صنعت نفت و گاز اکتشاف نفت و گاز است.

اکتشاف نفت به عملی گفته می‌شود که زمین‌شناسان صنعت نفت در زمین به دنبال منابع هیدروکربن می‌باشند تا بتوانند میدان‌های نفتی و گازی را شناسایی و کشف کنند. بنابراین بهتر است ابتدا با میادین نفت و گاز ایران آشنا شویم.

میدان نفتی به محدوده یا ناحیه‌ای جغرافیایی گفته می‌شود که در آن بتوان چاه‌های متعدد نفت را بر روی مخازن یا میدان‌های نفتی حفر کرد و از آن نفت خام استخراج نمود. هرکدام از میادین نفتی در یک مجموعهٔ زمین‌شناسی مستقل و معین از لحاظ رسوبی و محیطی قرار دارند. حدود ۷۵ درصد از کل منابع نفت موجود جهان در خاورمیانه قراردارد.

میدان گازی به مخزن طبیعی گاز طبیعی می‌گویند که در طی میلیون‌ها سال در اثر فعل و انفعالات شیمیایی بر روی بقایای جانداران مدفون شده در زمین بوجود می‌آید. این میادین را می توان اغلب در کنار میادین نفتی یافت.

در سال ۲۰۰۰ میلادی میزان ذخایر گاز طبیعی جهان بیش از ۱۵۰ تریلیون متر مکعب برآورد شده است و بر این اساس عمر ذخایر گازی جهان را بیش از ۶۵ سال برآورد کرده‌اند. (این رقم در خاورمیانه بیش از ۱۰۰ سال محاسبه شده است) به این ترتیب عمر ذخایر گازی بیش از ۲۰ سال بیشتر از عمر ذخایر نفتی است. امروزه در ۸۰ کشور جهان میدان‌های گازی کشف شده است.

پیش‌بینی می‌شود حجم قابل توجهی از منابع گازی جهان در دریاها موجود باشد که به دلیل ژرفای زیاد آنها، استخراج از آنها مقرون به صرفه نیست.

هم‌اکنون میدان‌های گازی ایران و میدان‌های گازی روسیه به تنهایی ۴۵ درصد منابع گازی جهان را تشکیل می‌دهند. پس از آنها می‌توان میدان‌های گازی قطر را در جایگاه سوم عظیم‌ترین مخازن گازی جهان قرار داد.

۲-۱ میدان های نفتی ایران

میدان‌های نفتی ایران مشتمل بر مخازن، حوضه‌ها و میدان‌های نفتی واقع در قلمرو خاکی و آبی کشور ایران است. برخی از این میادین در حال حاضر فعال و تعدادی نیز غیرفعال یا در حال توسعه می‌باشند. مالکیت کلیه میادین نفت و گاز ایران، در اختیار شرکت ملی نفت ایران است، که هم‌اکنون عملیات تولید از این میادین توسط چهار شرکت تابعه آن؛ بنام‌های: شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، شرکت نفت فلات قاره ایران، شرکت نفت مناطق مرکزی ایران و شرکت نفت و گاز اروندان انجام می‌گیرد.

بر اساس آمار رسمی منتشر شده وزارت نفت ایران مجموع ذخایر استحصال شدنی نفت خام و میعانات گازی ایران بیش از ۱۵۴٫۸ میلیارد بشکه برآورد می‌شود. که این میزان معادل ۱۰٪ درصد از مجموع کل ذخایر نفت خام موجود در جهان محسوب می‌شود. بنابر اظهارات کارشناسان شرکت ملی نفت ایران، مخازن نفتی ایران تا سال ۱۴۵۳ می‌توانند قابل بهره‌برداری باشند.

بزرگترین میادین نفتی ایران

  • بزرگترین میدان نفتی ایران میدان نفتی اهواز است. این میدان با ذخیره درجای ۶۵٫۵ میلیارد بشکه و ذخیره قابل برداشت ۳۷ میلیارد بشکه، به‌عنوان سومین میدان بزرگ نفتی جهان شناخته می‌شود.
  • میدان نفتی گچساران با ذخیره درجای ۵۲٫۹ میلیارد بشکه و ذخیره نهایی ۲۳٫۷ میلیارد بشکه نفت خام، دومین میدان نفتی ایران بشمار می‌آید.
  • سومین میدان نفتی کشور، میدان نفتی مارون است، که معادل ۴۶٫۷ میلیارد بشکه نفت خام، در مخازن آسماری، بنگستان و خامی آن جای دارد.
  • میدان نفتی آزادگان با ذخیره درجای ۳۲ میلیارد بشکه، چهارمین میدان نفتی ایران و بزرگترین میدان مشترک کشور می‌باشد. این میدان در لایه اصلی خود یعنی سروک، با میدان مجنون عراق مشترک است.
  • میدان نفتی آغاجاری با در اختیار داشتن ۳۰٫۲ میلیارد بشکه نفت خام درجا، پنجمین میدان نفتی ایران محسوب می‌شود.
  • چهار میدان اهواز، مارون، آغاجاری و گچساران در مجموع بیش از ۲ میلیون بشکه از ظرفیت تولید روزانه نفت کشور را به خود اختصاص می‌دهند. ظرفیت تولید نفت خام میدان آزادگان نیز بطور میانگین معادل ۴۰ هزار بشکه در روز است.

تعداد میادین نفتی ایران

بر اساس آخرین اخبار نفت و گاز، در حال حاضر تعداد ۱۴۵ میدان هیدروکربنی و ۲۹۷ مخزن نفتی و گازی در ایران کشف شده است، که تعداد ۱۰۲ میدان نفتی و ۴۳ میدان گازی می‌باشند. از تعداد کل مخازن، ۲۰۵ مخزن نفتی و ۹۲ مخزن گاز طبیعی می‌باشند. از این میادین، تعداد ۷۸ میدان، فعال می‌باشند، که ۶۲ میدان در خشکی و ۱۶ میدان در دریا قرار دارند. شمار ۶۷ میدان نیز در حال حاضر غیرفعال می‌باشند. در حال حاضر سازند آسماری که متعلق به دوره الیگو میوسن است، بهترین تولید کننده نفت ایران می‌باشد و سازند سروک نیز که شکل‌گیری آن، به کرتاسه میانی بازمی‌گردد، از نظر حجم ذخایر، دارای نفت قابل بازیافت مهمی می‌باشد. از این میزان ذخیره نفت ایران، ۱۰۶ میلیارد بشکه در خشکی و ۳۱٫۶ میلیارد بشکه در دریا واقع شده‌است.

موقعیت جغرافیایی میدان‌های نفتی ایران

بیشتر میادین کشف شده (۱۴۰ میدان) در حوضه زاگرس و خلیج فارس (جنوب غربی ایران) می‌باشند. همچنین میدان‌هایی در حوضه شمال ایران مرکزی، خزر جنوبی و کپه‌داغ کشف شده یا در حال اکتشاف می‌باشند.

دریای خزر علی‌رغم دارا بودن منابع نفت و گاز قابل توجه برای کشورهای ساحلی آن، هیچگاه در برنامه‌های وزارت نفت ایران، در خصوص استخراج نفت، جای نداشته است؛ که دلیل این امر را در وجود ذخایر عظیم نفت و گاز ناحیه جنوب ایران برمی‌شمارند، که همواره منبع قابل اتکایی در امر درآمدزایی برای ایران بوده است. ایران از سال ۱۳۴۶ فعالیت خود را برای اکتشاف نفت در دریای خزر آغاز کرد. سه چاه اکتشافی در سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶ در این دریا حفر شد، اما به‌دلیل آنچه اقتصادی‌نبودن پروژه نامیده شد، این عملیات نیمه‌تمام ماند. شرکت نفت خزر در سال‌های اخیر توانسته با پیشرفت کُند، در زمینه استخراج نفت از میادین این منطقه، سرانجام در سال ۱۳۹۱، نخستین چاه حفرشده‌اش را به نفت رسانده و نخستین گام را در جهت برداشت عملیاتی از میدان‌های این حوزه، بردارد.

مالکیت میادین نفتی ایران

شرکت ملی نفت ایران مالک اصلی کلیه میادین نفتی و گازی است، که در ایران مستقر می‌باشند. مدیریت بخش اعظم میادین پر بازده و بزرگ ایران برعهده شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب است، که این میادین در بخش‌های جنوبی و غربی کشور مستقر می‌باشند و کلیه آنها در زمره میادین بخش خشکی بشمار می‌آیند. شرکت نفت فلات قاره ایران مدیریت کلیه میادین کشور که در آبهای خلیج فارس قرار گرفته‌اند را برعهده دارد. میدان‌های نفتی مستقر در بخش مرکزی کشور نیز به شرکت نفت مناطق مرکزی ایران واگذار شده است، که میدان‌های کوچک و متوسط کشور محسوب می‌شوند. مدیریت بخشی از میادین نیمه توسعه یافته و توسعه نیافته واقع در جنوب ایران که به میادین غرب کارون مشهور می‌باشند نیز در اختیار شرکت نفت و گاز اروندان قرار دارند. مدیریت میدان‌های نفتی و گازی مستقر در دریای خزر نیز برعهده شرکت نفت خزر می‌باشد، گرچه این میادین تاکنون به مرحله تولید نرسیده‌اند.

میدان‌های مشترک نفتی ایران و کشورهای همسایه

کشور ایران با برخی کشورهای همسایه خود، دارای میادین نفتی مشترک است. این کشورها عبارتند از:

  • عراق
  • عربستان سعودی
  • کویت
  • قطر
  • امارات متحده عربی
  • عمان

در حال حاضر ۱۵ مخزن و ۲۸ میدان نفتی و گازی مشترک بین ایران و کشورهای همسایه در شمال و جنوب کشور وجود دارد. در این بین مخازن مشترک واقع در خشکی در همجواری کشور عراق قرار دارد و سایر مخازن در خلیج فارس و دریای خزر واقع‌اند: در مجموع تعداد ۲۸ میدان هیدروکربوری به صورت مشترک در مرز ایران و کشورهای مجاور (کویت، قطر، آذربایجان، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، عراق و ترکمنستان) قرار گرفته است.

  • عراق
    در طول مرز مشترک ایران و عراق ۵ میدان نفتی قرار دارد، که عبارتند از: میدان نفت‌شهر (سابقاً نفت شاه)، میدان دهلران، میدان پایدار غرب، میدان نفتی آذر، میدان نفتی آزادگان و میدان نفتی یادآوران (سابقاً حسینیه-کوشک).
  • عربستان سعودی
    در طول مرز مشترک آبی ایران و عربستان سعودی، ۴ میدان نفتی اسفندیار، فروزان، فرزاد A (فارس ۱) و فرزاد B (فارس ۲) قرار دارند.
  • قطر
    در طول مرز مشترک آبی ایران و قطر، میدان نفتی رشادت قرار دارد، همچنین لایه نفتی میدان پارس جنوبی نیز در طول مرز مشترک ایران و قطر مستقر می‌باشد.
  • کویت
    در طول مرز مشترک آبی ایران و کویت، میدان نفتی و گازی آرش قرار دارد.
  • امارات عربی متحده
    در طول مرز مشترک آبی ایران و امارات عربی متحده؛ میدان نفتی فرزام، میدان نفتی نصرت، میدان نفتی مبارک و میدان نفتی سلمان در مجاورت مخازن اماراتی قرار دارند.
  • عمان
    تنها میدان مشترک نفتی ایران با عمان، میدان نفتی هنگام است.

 

فهرست میدان‌های نفتی ایران

  • مرکزی و زاگرس
    • میدان نفتی پایدار غرب
    • میدان نفتی چنگوله
    • میدان نفتی دهلران
    • میدان نفتی نفت‌شهر
    • میدان نفتی اهواز
    • میدان نفتی آب تیمور
    • میدان نفتی آذر
    • میدان نفتی آزادگان
    • میدان نفتی آغاجاری
    • میدان نفتی بالارود
    • میدان نفتی بند کرخه
    • میدان نفتی بی‌بی‌حکیمه
    • میدان نفتی بینک
    • میدان نفتی پارسی
    • میدان نفتی پرنج
    • میدان نفتی توسن
    • میدان نفتی جفیر
    • میدان نفتی رامین
    • میدان نفتی رگ‌سفید
    • میدان نفتی شادگان
    • میدان نفتی عسلویه شرقی
    • میدان نفتی کرنج
    • میدان نفتی گچساران
    • میدان نفتی مارون
    • میدان نفتی مسجد سلیمان
    • میدان نفتی منصورآباد
    • میدان نفتی منصوری
    • میدان نفتی هفتکل
    • میدان نفتی یادآوران
    • میدان نفتی سروستان
    • میدان نفتی مشتاق
    • میدان نفتی سوسنگرد
    • میدان نفتی اروند
    • میدان نفتی خرمشهر
    • میدان نفتی امید
    • میدان نفتی زاغه
    • میدان نفتی نرگسی
    • میدان نفتی سومار
    • میدان نفتی چشمه خوش
    • میدان نفتی رامشیر
    • میدان نفتی کبود
    • میدان نفتی گلخاری
    • میدان نفتی رودک
    • میدان نفتی چهار بیشه
    • میدان نفتی میلاتون
    • میدان نفتی دارا
    • میدان نفتی قلعه‌نار
    • میدان نفتی دانان
    • میدان نفتی زیلایی
    • میدان نفتی لب سفید
    • میدان نفتی نفت سفید
  • دریای خزر
    • میدان نفتی مغان
    • میدان نفتی البرز قم
    • میدان نفتی سراجه قم
    • میدان نفتی سردار جنگل
  • خلیج فارس
    • میدان‌های نفتی حوزه خارک عبارتند از:
      • میدان نفتی نوروز
      • میدان نفتی ابوذر
      • میدان نفتی اسفندیار
      • میدان نفتی دورود
      • میدان نفتی فروزان
      • میدان نفتی بینالود
    • میدان‌های نفتی حوزه لاوان عبارتند از:
      • میدان نفتی بلال
      • میدان نفتی رسالت
      • میدان نفتی رشادت
      • میدان نفتی سلمان
      • میدان نفتی مبارک
    • میدان‌های نفتی حوزه سیری عبارتند از:
      • میدان نفتی الوند (سیری A)
      • میدان نفتی سیوند (سیری C)
      • میدان نفتی دنا (سیری D)
      • میدان نفتی اسفند (سیری E)
      • میدان نفتی فرزام (سیری ؟)
      • میدان نفتی نصرت (سیری ؟)
    • میدان‌های نفتی حوزه بهرگان عبارتند از:
      • میدان نفتی بهرگانسر
      • میدان نفتی هندیجان

۲-۲ میدان های گازی ایران

میدان‌های گازی ایران با میزان ذخیره ۲۷ تریلیون متر مکعب، رتبه دوم میدان‌های گازی جهان از لحاظ حجم گاز طبیعی جای داده شده در خود، دارا هستند. این ذخایر غالباً در میدان گازی، کلاهک‌های نفتی یا همراه با نفت در میادین نفتی هستند.

تاریخچه پیدایش گاز در ایران را می‌توان همزمان با کشف میدان نفتی مسجد سلیمان دانست.

در رابطه با میزان ذخایر کشف شده گاز طبیعی، ایران پس از روسیه، و بالاتر از قطر دومین کشور از لحاظ دارا بودن ذخایر گازی می‌باشد، میزان ذخایر گازی اثبات شده ایران تا سال ۲۰۰۵، ۵/۲۷ تریلیون متر مکعب بوده است که معادل ۱۶٪ کل ذخایر جهان می‌باشد. هم‌اکنون ایران بیشتر از ۴۲۴ میلیون متر مکعب گاز در روز برای واحدهای پتروشیمی، نیروگاه‌ها، صنایع داخلی، تزریق به چاه‌های نفت، مصارف خانگی و صادرکردن به کشورهای همسایه و بازارهای بین‌المللی تولید می‌کند.

تا سال ۲۰۰۷ هنوز بالغ بر ۶۲ درصد میادین گازی ایران به صورت بکر و دست نخورده باقی مانده بودند. صادرات گاز ایران از دو طریق ارسال با خط لوله یا به صورت ال‌ان‌جی می‌باشد. بنابر اظهارات کارشناسان شرکت ملی نفت ایران، مخازن گازی ایران تا سال ۱۶۰۰ می‌توانند قابل بهره‌برداری باشند.

تعداد میدان های گازی ایران

بر اساس برآوردهای سال ۲۰۱۱ بالغ بر ۴۲ میدان گازی و ۹۲ مخزن گازی در ایران به ثبت رسیده است.

موقعیت مکانی میدان های گازی ایران

بنابر آمار انتهایی سال ۲۰۰۸ میزان ذخایر گازی ایران برابر ۲۹٫۶۱ تریلیون مترمکعب برآورد شده است که ۸٫۹۹ تریلیون مترمکعب این مقدار در خشکی و ۲۰٫۶۲ تریلیون مترمکعب آنها در دریا قرار دارد. در حوضه های زاگرس و خلیج فارس، توالی های متخلخل کربناته کرتاسه و ترشیاری ذخایر مهم نفتی را تشکیل می دهند در صورتیکه کربناتهای پرمو- تریاس به خصوص سازندهای دالان و کنگان، مهمترین مخازن گازی/ میعانات گازی را تشکیل می دهند.. تعداد ۳۸ عدد از مخازن گازی در سازندهای دالان و کنگان در این حوضه ها کشف شده است.

صادرات گازی ایران

اولین مشتری صادرات گاز ایران را می‌توان کشور ترکمنستان دانست که خرید گاز از ایران را از سال ۱۹۹۷ آغاز کرد. دومین مقصد صادرات گاز ایران کشور ترکیه بوده که طرح احداث خط لوله گاز بین دو کشور در سال ۲۰۰۲ به پایان رسید و صادرات گاز به این کشور آغاز شد. ارمنستان سومین وارد کننده گاز از ایران است که از سال ۲۰۰۹ دست به این اقدام زده است. پاکستان و هند دو مشتری احتمالی گاز ایران خواهند بود.

بزرگترین میدان گازی ایران

بزرگترین میدان گازی کشور در کمان قطر، میدان گازی پارس جنوبی است که همراه با بخش قطری (گنبد شمالی) ذخیره درجای در حدود ۵۰۷ تریلیون فوت مکعب دارد. حدود یک سوم کل ذخایر گازی ایران در این میدان فوق عظیم تجمع یافته است. در حدود ۱۹% از کل ذخایر گازی غیر همراه جهان به تنهایی در کمان قطر و میادین فوق عظیم گنبد شمالی- پارس جنوبی (در گروه دهرم) ذخیره شده است.

فهرست میدان‌های گازی ایران

  • میدان گازی آرش
  • میدان گازی آغاجاری
  • میدان گازی آغار
  • میدان گازی پارس جنوبی (به دلیل اهمیت این بخش، به طور جداگانه و در بخش ۴، شرح داده خواهد شد.)
  • میدان گازی پارس شمالی
  • میدان گازی تابناک
  • میدان گازی تنگ بیجار
  • میدان گازی خانگیران
  • میدان گازی خیام
  • میدان گازی دالان
  • میدان گازی رهام
  • میدان گازی سرخون
  • میدان گازی سردار جنگل
  • میدان گازی سفید باغون
  • میدان گازی سلمان
  • میدان گازی شانول
  • میدان گازی فارو
  • میدان گازی فردوسی
  • میدان گازی فرزاد آ
  • میدان گازی فرزاد ب
  • میدان گازی کمانکوه
  • میدان گازی کنگان
  • میدان گازی کیش
  • میدان گازی گشوی جنوبی
  • میدان گازی گلشن
  • میدان گازی گورزین
  • میدان گازی لاوان
  • میدان گازی مبارک
  • میدان گازی مختار
  • میدان گازی مدار
  • میدان گازی نار
  • میدان گازی هالگان
  • میدان گازی هامون
  • میدان گازی هما
  • میدان گازی هنگام
  • میدان گازی وراوی

میادین نفت و گاز ایران در حوزه خلیج فارس (دانلود تصویر با کیفیت)

نقشه جامع میادین نفت و گاز خلیج فارس (دانلود تصویر با کیفیت)


۳- صنعت نفت ایران و شرکتهای اصلی آن

صنعت نفت ایران مهم‌ترین صنعت این کشور است. در سال ۲۰۰۱ ایران چهارمین تولیدکننده نفت خام جهان بود. طبق برآوردهای مجله نفت و گاز، تا ژانویه ۲۰۱۱، ذخایر قطعی نفت ایران در حدود ۱۳۷ میلیارد بشکه می‌باشد که حدود ۱۰٪ کل ذخایر جهان است و همچنین ایران دارای ۱۰۴۵ تریلیون فوت مکعب ذخایر گاز طبیعی می‌باشد که حدود ۱۶٪ از ذخایر کل جهان است… تولیدات نفت و گاز ایران شامل گاز مایع، نفت کوره، گازوئیل، نفت سفید و نفتا می‌شود.

هم اکنون وزارت نفت ایران وظیفه مدیریت بر صنعت نفت ایران را برعهده دارد، که از طریق چهار شرکت تابعه این صنعت را راهبری می‌نماید:

  • شرکت ملی نفت ایران بعنوان بزرگترین زیرمجموعه وزارت نفت، متولی بخش بالادستی صنایع نفت و گاز کشور می‌باشد. این شرکت با در اختیار داشتن شرکت‌های زیرمجموعه خود وظیفه تولید نفت خام، گاز طبیعی و میعانات گازی را در ایران برعهده دارد.
  • شرکت ملی گاز ایران در زمینه توزیع و انتقال گاز طبیعی در مرزهای داخلی کشور فعالیت می‌کند.
  • شرکت ملی پتروشیمی ایران متصدی کلیه مسئولیت‌های مربوط به بخش صنایع پتروشیمی کشور می‌باشد.
  • شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران نیز وظیفه مدیریت بر پالایشگاه‌ها و جایگاه‌های سوخت را در کشور برعهده دارد.

چارت شرکتهای اصلی زیرمجموعه وزارت نفت (شرح در ادامه)

۳-۱ شرکت ملی نفت ایران (به‌اختصار: NIOC)

(به انگلیسی: National Iranian Oil Company) مسئول برنامه‌ریزی و مدیریت بر تولید، بهره‌برداری، استخراج، پالایش، پخش و صادرات منابع نفت و گاز ایران و از بزرگ‌ترین شرکت‌های نفتی جهان است و در شهر تهران مرکزیت دارد. این شرکت در سال ۱۳۲۷ خورشیدی پس از ملی شدن نفت ایران تأسیس و جایگزین شرکت نفت ایران و انگلیس شد.

شرکت ملی نفت ایران در حال حاضر کاملاً دولتی است و مدیرعامل آن به پیشنهاد وزیر نفت، انتخاب اعضای هیئت مدیره و در نهایت حکم وزیر منصوب می‌شود و در سلسله مراتب اداری، معاون وزارت نفت ایران است. این شرکت در میان شرکت‌های دولتی، سومین تولیدکننده بزرگ نفت پس از سعودی آرامکو (عربستان سعودی) و گازپروم (روسیه) در سال ۲۰۰۷ معرفی شده‌است.

شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب با تولید ۸۵٪ از نفت خام این شرکت، بزرگترین تولیدکننده نفت شرکت ملی نفت ایران بشمار می‌آید و پس از آن، بترتیب شرکت نفت فلات قاره ایران و شرکت نفت مناطق مرکزی ایران، بزرگترین زیرمجموعه‌های شرکت ملی نفت ایران محسوب می‌شوند.

  • شرکت‌های تابعه
    • سازمان بهداشت و درمان صنعت نفت
    • شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت
  • شرکت‌های خدمات فنی
    • شرکت ملی حفاری ایران
    • شرکت مهندسی و توسعه نفت ایران
    • شرکت بازرگانی نفت ایران
    • شرکت حفاری شمال
    • شرکت نفت خزر
    • سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس(به دلیل اهمیت این بخش، به طور جداگانه و در بخش ۴، شرح داده خواهد شد.)
    • شرکت پایانه‌های نفتی ایران
  • شرکت‌های تولیدی
    • شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب
      • شرکت بهره‌برداری نفت و گاز مسجد سلیمان
      • شرکت بهره‌برداری نفت و گاز کارون
      • شرکت بهره‌برداری نفت و گاز مارون
      • شرکت بهره‌برداری نفت و گاز گچساران
      • شرکت بهره‌برداری نفت و گاز آغاجاری
      • شرکت توربین جنوب
      • شرکت پیرا حفاری
    • شرکت نفت فلات قاره ایران
      • شرکت نفت و گاز پارس
      • شرکت نفت و گاز اروندان
    • شرکت نفت مناطق مرکزی ایران
      • شرکت بهره‌برداری نفت و گاز غرب
      • شرکت بهره‌برداری نفت و گاز شرق
      • شرکت بهره‌برداری نفت و گاز زاگرس جنوبی
    • شرکت ملی صادرات گاز ایران

 

۳-۲ شرکت ملی گاز ایران (NIGC)

یکی از چهار شرکت اصلی وزارت نفت ایران است که انتخاب رییس مجمع عمومی آن به عهدۀ رییس‌جمهور و انتخاب رییس هیأت مدیره‌اش به عهدۀ وزیر نفت می‌باشد.

ایران از نظر تولید گاز در جهان پس از روسیه، ایالات متحدهٔ آمریکا، اتحادیهٔ اروپا و کانادا پنجمین تولید کنندهٔ گاز طبیعی می‌باشد و یک رتبه بالاتر از کشور قطر قرار دارد.

در رابطه با میزان ذخایر کشف شده گاز طبیعی، ایران پس از روسیه، و بالاتر از قطر دومین کشور از لحاظ دارا بودن ذخایر گازی می‌باشد، میزان ذخایر گازی اثبات شده ایران تا سال ۲۰۰۵، ۵/۲۷ تریلیون متر مکعب بوده است که معادل ۱۶٪ کل ذخایر جهان می‌باشد. هم‌اکنون ایران بیشتر از ۴۲۴ میلیون متر مکعب گاز در روز برای واحدهای پتروشیمی، نیروگاه‌ها، صنایع داخلی، تزریق به چاه‌های نفت، مصارف خانگی و صادرکردن به کشورهای همسایه و بازارهای بین‌المللی تولید می‌کند.

 

۳-۳ شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران (به انگلیسی: National Iranian Petrochemical Company یا NIPC)

شرکت دولتی صنایع شیمیایی و پتروشیمی ایرانی است، که زیرمجموعه‌ای از وزارت نفت ایران می‌باشد. این شرکت وظیفه مدیریت و گسترش عملیات صنایع شیمیایی و پتروشیمیایی کشور را بر عهده دارد.

در سال ۱۳۴۳ شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران، کار خود را با افتتاح «واحد تولیدی کود شیمیایی شیراز» شروع نمود و هم‌اینک پس از شرکت سابیک دومین تولید کنندهٔ فراورده‌های پتروشیمی در خاورمیانه می‌باشد. این شرکت با گسترش صنعت در قالب سه طرح عمرانی در فاصله سال‌های ۱۳۴۲ تا ۱۳۶۵ مرحله توسعه نخستین خود را، پشت سر گذاشت.

فعالیت این شرکت، در زمینه تولید کود شیمیایی و مواد اساسی پتروشیمیایی و شیمیایی باعث خودکفایی ایران از مواد نامبرده شد. راه‌اندازی مجتمع‌های پتروشیمی گوناگون مانند: فارابی، خارک، پاسارگاد، کربن اهواز، رازی (شاپور سابق) و طرح‌های توسعه پتروشیمی شیراز، از اقدامات این شرکت در مرحله گسترش آغازین خود بوده‌است.

لیست شرکتهای پتروشیمی ایران:

  • ماهشهر
    • شرکت پتروشیمی بندرامام
    • شرکت خوارزمی بندرامام
    • شرکت فرآورش بندرامام
    • شرکت کیمیا بندرامام
    • شرکت بسپاران بندرامام
    • شرکت آب نیرو بندرامام
    • شرکت پتروشیمی اروند
    • شرکت پتروشیمی امیرکبیر
    • شرکت پتروشیمی بوعلی سینا
    • شرکت پتروشیمی شهید تندگویان
    • شرکت پتروشیمی خوزستان
    • شرکت پتروشیمی فجر
    • شرکت پتروشیمی کارون
    • شرکت پتروشیمی فن آوران
    • شرکت پتر وشیمی رازی
    • شرکت پتروشیمی مارون
    • شرکت پتروشیمی لاله
    • شرکت پتروشیمی فارابی
    • شرکت پتروشیمی غدیر
    • شرکت پتروشیمی شیمی بافت
    • شرکت پتر وشیمی نوید زرشیمی
    • شرکت پتروشیمی امیر سرتیپ شهید رسولی
    • شرکت شیمی تکس آریا
    • شرکت آریا فسفریک جنوب
    • شرکت پتروشیمی رجال
    • شرکت پتروشیمی تخت جمشید
  • عسلویه
    • شرکت پتروشیمی پردیس
    • شرکت پتروشیمی نوری (برزویه)
    • شرکت پتروشیمی پارس
    • شرکت پلیمر آریا ساسول
    • شرکت پتروشیمی مبین
    • شرکت پتروشیمی زاگرس
    • شرکت پتروشیمی مهر
    • شرکت پتروشیمی جم
    • شرکت پتروشیمی مروارید
    • شرکت پتروشیمی کاویان
    • شرکت فرسا شیمی
    • شرکت پلی پروپیلن جم
    • شرکت اهتمام جم
    • گروه صنعتی انتخاب
    • شرکت پتروشیمیایی تخت جمشید پارس عسلویه
  • سایر مناطق
    • شرکت پتروشیمی شازند(اراک)
    • شرکت پتروشیمی اصفهان
    • شرکت پتروشیمی خارگ
    • شرکت پتروشیمی تبریز
    • شرکت پتروشیمی شیراز
    • پتروشیمی شهدای مرودشت
    • شرکت پتروشیمی خراسان
    • شرکت صنایع پتروشیمی کرمانشاه
    • شرکت پتروشیمی بیستون
    • شرکت پلیمر کرمانشاه
    • شرکت پتروشیمی ارومیه
    • شرکت پتروشیمی ایلام
    • شرکت پلی نار
    • شرکت پتروشیمی آبادان
    • شرکت کربن ایران
    • شرکت پتروشیمی قائد بصیر
    • شرکت پتروشیمی NPC Alliance
    • شرکت پتروشیمی لرستان
    • شرکت پتروشیمی کردستان
    • شرکت پتروشیمی مهاباد
  • پایانه ها و مخازن پتروشیمی
    • بندر پتروشیمی پارس
    • بندر پتروشیمی ماهشهر
    • سایت مخازن پتروشیمی ماهشهر (بندرامام)

موقعیت مجتمع های پتروشیمی منطقه ویژه اقتصادی پارس (دانلود تصویر با کیفیت)

 

موقعیت مجتمع های پتروشیمی منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر (دانلود تصویر با کیفیت)

مستر پلن منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر (دانلود تصویر با کیفیت)

 

۳-۴ شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی ایران، (به اختصار: NIORDC)

یکی از ۴ شرکت اصلی وزارت نفت ایران، که خود دارای ۳ شرکت تابعه است. همچنین ۹ پالایشگاه کشور نیز (که از سال ۱۳۹۰ خصوصی شده‌اند) زیر نظر این شرکت به کار مشغول هستند. ۲۰ هزار نفر نیروی انسانی در شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران اشتغال دارند.

این شرکت براساس اصل جداسازی فعالیت‌های شرکت‌های بالادستی وزارت نفت، از شرکت‌های پایین دستی، در سال ۱۳۷۰ توسط وزارت نفت ایران تأسیس گردید.

عملیات انتقال نفت خام به پالایشگاه‌ها و پهلوگیرهای صادراتی، پالایش، تولید و پخش فراورده‌های نفتی در سراسر ایران، ساخت پالایشگاه‌ها، سکوهای دریایی، خطوط لوله و شبکه‌های مخابراتی، در گذشته به صورت پراکنده و توسط مدیریت‌های مختلف انجام می‌گرفت. این وظایف با شکل گیری شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی ایران، در ۱۷ اسفند ۱۳۷۰، حالتی منسجم به خود گرفت و از وظایف شرکتی مستقل، شناخته شد.

این شرکت، عملأ فعالیت‌های خود را، از سال ۱۳۷۱ آغاز کرد. شرکت پالایش و پخش، براساس اصل جداسازی فعالیت‌های شرکت‌های بالادستی وزارت نفت (شامل: اکتشاف و تولید نفت و گاز)، از شرکت‌های پایین دستی (شامل: پالایش، انتقال نفت و فراورده‌ها، صادرات، واردات و پخش فراورده‌های نفتی)، تأسیس گردید.

شرکت‌های تابعه شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی ایران

دفتر مرکزی شرکت پالایش و پخش، در تهران قرار دارد. این شرکت، همچنین در ۸ شهر دیگر نیز، دارای شعبه می‌باشد، که هر شعبه توسط یک شرکت تابعه اداره می‌شود.

شرکت‌های تابعه آن عبارتند از:

  • شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران
  • شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران
  • شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت ایران

همچنین پالایشگاه‌های زیر نیز اگرچه خصوصی هستند ولی تحت نظر شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی ایران، فعالیت می‌نمایند:

  • شرکت پالایش نفت آبادان
  • شرکت پالایش نفت شازند
  • شرکت پالایش نفت اصفهان
  • شرکت پالایش نفت بندرعباس
  • شرکت پالایش نفت تبریز
  • شرکت پالایش نفت تهران
  • شرکت پالایش نفت شیراز
  • شرکت پالایش نفت کرمانشاه
  • شرکت پالایش نفت لاوان

پالایشگاه‌های تحت مدیریت شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی ایران

شرکت پالایش و پخش، وظیفه تعیین استراتژی کلیه پالایشگاه‌های نفت خصوصی در ایران را بعهده دارد. این شرکت در حال حاضر ۹ پالایشگاه کشور را زیر نظر دارد، همچنین درحال ساخت ۷ پالایشگاه دیگر نیز می‌باشد.

این ۹ پالایشگاه عبارتند از:

  • پالایشگاه آبادان
  • پالایشگاه شازند
  • پالایشگاه اصفهان
  • پالایشگاه بندرعباس
  • پالایشگاه تبریز
  • پالایشگاه تهران
  • پالایشگاه شیراز
  • پالایشگاه کرمانشاه
  • پالایشگاه لاوان

پالایشگاه‌های جدید و در حال ساخت عبارتند از:

  • پالایشگاه ستاره خلیج فارس
  • پالایشگاه هرمز
  • پالایشگاه خوزستان
  • پالایشگاه پارس
  • پالایشگاه آناهیتا
  • پالایشگاه شهریار
  • پالایشگاه کاسپین

فعالیت‌های شرکت ملی پالایش و پخش، به شرح زیر عبارتند از:

  • پالایش نفت خام و تولید انواع فرآورده‌های نفتی در پالایشگاه‌های کشور
  • تولیدات پالایشگاه به ترتیب سبک به سنگین عبارتند از:
    • گاز مایع (ال‌پی‌جی)
    • بنزین
    • نفتا (برشی که بین بنزین و نفت سفید قرار می‌گیرد و خصوصیات آن ترکیبی از این دو است)
    • نفت سفید و سوخت‌های جت مرتبط به آن
    • گازوئیل (نفت‌گاز) و به طور کلی سوخت‌های دیزل
    • نفت کوره معروف به مازوت یا نفت سیاه
    • روغن‌های نفتی
    • واکس پارافین
    • آسفالت و قیر
    • کُک نفتی
    • گوگرد
  • انتقال نفت خام از مبادی تولید و پایانه خزر به پالایشگاه‌های کشور و همچنین انتقال فرآورده‌های نفتی از پالایشگاه‌ها و مبادی وارداتی به انبارهای تدارکاتی پخش و مراکز توزیع
  • تأمین بخش عمده انرژی و توزیع فرآورده‌های نفتی در سراسر کشور
  • اجرای کلیه طرح‌ها و پروژه‌های پالایشی،انتقال و ذخیره‌سازی در سراسر کشور
  • تولید، انتقال و توزیع بالغ بر ۲۷۰ میلیون لیتر انواع فرآورده‌های نفتی در کشور
  • صادرات روزانه بالغ بر ۲۵ میلیون لیتر مواد نفتی به خارج از کشور از طریق پایانه‌های نفتی
  • تداوم گردش چرخهای عظیم صنعت، کشاورزی و نیروگاه‌ها در تأمین به موقع سوخت و خوراک صنایع، از جمله تأمین خوراک مجتمع‌های پتروشیمی
  • تأمین سوخت مصرفی در بخش‌های خانگی و تجاری در مناطق شهری و روستایی در اقصی نقاط کشور
  • تأمین سوخت روزانه متجاوز از ۲۲ میلیون وسایل نقلیه موتوری سبک و سنگین در چرخه حمل و نقل کشور

تأسیسات و امکانات شرکت ملی پالایش و پخش
این شرکت سیاست گذار ۹ پالایشگاه خصوصی نفت خام در شهرهای تهران، تبریز، اصفهان، آبادان، کرمانشاه، شیراز، بندرعباس، شازند و جزیره لاوان بوده، همچنین دارای ۱۰۹ تلمبه خانه و ۱۵ هزار کیلومتر خطوط لوله انتقال نفت خام و فراورده‌های آن در سراسر ایران می‌باشد.

برخی دیگر از تأسیسات این شرکت عبارتست از:

  • شبکه مخابراتی صنعت نفت ایران، با ۲۱۵ ایستگاه مخابراتی.
  • ۱۱ منطقه عملیاتی خطوط لوله و مخابرات.
  • ۳۵ منطقه عملیاتی شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی ایران.
  • ۲۲۵ ناحیه عملیاتی شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی ایران.
  • بالغ بر ۸ میلیارد لیتر تأسیسات مخازن ذخیره‌سازی در سراسر ایران.

۴- منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس (عسلویه)

در حاشیه خلیج فارس و  در محدوده ۴۶ هزار هکتاری استان بوشهر قرار گرفته است که مشتمل بر سه منطقه پارس یک (پارس جنوبی) با ۱۴ هزار هکتار که شهرستان عسلویه را در بر می گیرد ، پارس دو ( کنگان) در محدوده ۱۶ هزار هکتاری شهرستان کنگان را در بر گرفته است و پارس سه ( پارس شمالی) شامل ۱۶ هزار هکتار از محدوده ی شهرستانهای دیر، دشتی،تنگستان و بوشهر را در بر می گیرد.

مناطق عملیاتی

  • ۱- منطقه پارس۱(پارس جنوبی):این منطقه با۱۴هزار هکتار وسعت شامل۱۶فاز فرآوری گاز و۱۵مجتمع پتروشیمی و نیز صنایع پایین دستی به بهره‌برداری رسیده است و فاز۱۵٬۱۶٬۱۷٬۱۸٬۲۰٬۲۱ نیز در این منطقه در حال ساخت می‌باشد
  • ۲- منطقه پارس۲(پارس کنگان):اراضی منطقه پارس۲(پارس کنگان) به وسعت۱۶هزار هکتار که شامل ۸فاز پالایشگاهی و یک طرحLNG می‌باشد و ۸ مجتمع پتروشیمی (طرح پالایشی سیراف) می‌باشد. ساخت فازهای۱۱٬۱۲٬۱۳٬۱۴٬۱۹٬۲۲٬۲۳٬۲۴و کارخانه(IRAN LNG) در این منطقه قرار دارد.
  • ۳-منطقه پارس۳(پارس شمالی):اراضی پارس شمالی ۱۶هزار هکتار که به منظور پشتیبانی از طرح توسعه میدان‌های گازی پارس شمالی، گلشن، فردوسی و فرزادA,B در این حوزه عملیاتی قرار دارد

سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس به نمایندگی از وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران وظیفه اداره و راهبری حوزه عملیاتی پارس جنوبی، پارس کنگان و پارس شمالی را بر عهده دارد؛ فعالیت‌های اصلی شامل تعریف، تصویب (طراحی، اجرا، بهره‌برداری و نگه‌داری) ایجاپ و احداث زیر ساخت‌های عمومی است. این سازمان شامل سه منطقه پارس یک (پارس جنوبی) شامل ۱۴هزار هکتار، منطقه پارس دو (پارس کنگان) با ۱۶هزار هکتار و منطقه سه (پارس شمالی) با۱۶هزار هکتار مساحت هدف پشتیبانی از طرح توسعه بزرگترین میدان گازی جهان (میدان گازی مشترک پارس جنوبی) ونیز۵میدان گازی گلشن، فردوس، مند، پارس شمالی و فرزاد در سال۱۳۷۷ تأسیس شده است.

شرکت‌های تابعه
وزارت نفت در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس توسط معاونت اصلی این وزارتخانه فعالیت‌های خود در مجموعه و با نظارت سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس پیگیری می‌نماید.

  • شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی:

شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی(SPGC) (سهامی خاص) به منظوره بهره‌برداری از فازهای توسعه‌ای میدان گازی پارس جنوبی به عنوان یکی از شرکت‌های فرعی ملی گاز ایران در تاریخ۱۳۷۷/۷/۲۸ تأسیس گردید. این شرکت مسوولیت بهره‌برداری از تأسیسات خشکی فاز ۱ الی ۱۰ پارس جنوبی را عهده‌دار می‌باشد.

  • شرکت نفت و گاز پارس:

شرکت نفت و گاز پارس (POGC) به عنوان یکی از شرکت‌های زیر مجموعه شرکت ملی نفت ایران در اول دیماه ۱۳۷۷ تاسیس گردید. این شرکت مسوولیت توسعه کلیه فازهای میدان گازی پارس جنوبی و توسعه میدان‌های گاز پارس شمالی، گلشن و فردوسی و همچنین توسعه لایه نفتی پارس جنوبی را در آب‌های خلیج فارس دارا می‌باشد

منطقه پارس جنوبی، در جنوب شرقی استان بوشهر در حاشیه خلیج فارس در ۳۰۰ کیلومتری جنوب شرقی بندر بوشهر و واقع درگستره جغرافیایی شهرستان کنگان قرار دارد و حدود ۱۰۵ کیلومتر از میدان گازی پارس جنوبی که در میان خلیج فارس واقع شده (دنباله حوزه گنبدشمالی قطر) فاصله دارد.

این منطقه اقتصادی در سال ۱۳۷۷ طبق مصوبه شورای عالی مناطق آزاد تجاری-صنعتی برای بهره‌برداری از منابع نفت و گاز حوزه پارس جنوبی و انجام فعالیت‌های اقتصادی در زمینه نفت و گاز و پتروشیمی در محدوده نوار ساحلی عسلویه و خلیج نایبند به وسعت ۳۰ هزار هکتار تأسیس شد.

مرز آبی ایران و قطر و موقعیت میدان گازی پارس جنوبی

موقعیت فازهای دریایی میدان پارس جنوبی

پالایشگاههای پارس جنوبی

پالایشگاه‌های گاز پارس جنوبی مجموعه‌ای از ۱۴ پالایشگاه گازی است که برای پالایش گاز طبیعی حاصل از میدان گازی پارس جنوبی بوجود آمده است. این پالایشگاه‌ها در اطراف شهرهای عسلویه، کنگان و تنبک واقع شده‌اند. این مجموعه متشکل از ۲۴ فاز می‌باشد که با عنوان طرح توسعه پارس جنوبی از تاریخ مهر ۱۳۷۶ خورشیدی (شروع به کار طرح توسعه فاز ۲و۳) آغاز شده است.

موقعیت پالایشگاه‌های گاز پارس جنوبی
منطقه پارس ۱ (پارس جنوبی): تعداد ۸ عدد از این پالایشگاه‌ها (شامل ۱۶ فاز و به ترتیب از غرب به شرق پالایشگاه سوم، چهارم، اول، دوم، هشتم، پنجم، هفتم و ششم) در این منطقه، به وسعت ۱۴ هزار هکتار، در کنار یکدیگر و در دو کیلومتری ساحل خلیج فارس در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس در بندر عسلویه (واقع در استان بوشهر و در فاصله ۲۷۰ کیلومتری شرق شهر بوشهر) قرار دارند.
موقعیت منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس نسبت به بندر امام خمینی ۵۰۰ کیلومتر به دریای آزاد نزدیکتر بوده و این نزدیکی به دریای آزاد کاهش هزینه‌های حمل و نقل دریایی، بیمه و غیره را دربردارد.
منطقه پارس ۲ (پارس کنگان): بقیه ۶ پالایشگاه، یعنی پالایشگاه‌های یازدهم، نهم، دوازدهم، چهاردهم، دهم و سیزدهم (شامل ۸ فاز و به ترتیب از غرب به شرق فاز ۱۴، فاز ۱۲، فاز ۱۹، فاز ۱۱، فاز ۱۳ و فاز ۲۲و۲۳و۲۴)، در این منطقه به وسعت ۱۶ هزار هکتار، حد فاصل شهرستان عسلویه و کنگان قرار دارند.
منطقه پارس ۳ (پارس شمالی): اراضی پارس شمالی به وسعت ۱۶ هزار هکتار است که به منظور پشتیبانی از طرح توسعه برخی میادین مهم هیدروکربوری اختصاص یافته است.

پالایشگاه‌های در حال بهره‌برداری میدان گازی پارس جنوبی

  • پالایشگاه فاز ۱ (پالایشگاه اول)
  • پالایشگاه فازهای ۲ و ۳ (پالایشگاه دوم)
  • پالایشگاه فازهای ۴ و ۵ (پالایشگاه سوم)
  • پالایشگاه فازهای ۶ و ۷ و ۸ (پالایشگاه چهارم)
  • پالایشگاه فازهای ۹ و ۱۰ (پالایشگاه پنجم)
  • پالایشگاه فاز ۱۲ (پالایشگاه نهم)

طرح‌های در حال توسعه میدان گازی پارس جنوبی:

  • طرح توسعه فاز ۱۱
  • طرح توسعه فاز ۱۳
  • طرح توسعه فاز ۱۴
  • طرح توسعه فازهای ۱۵ و ۱۶
  • طرح توسعه فازهای ۱۷ و ۱۸
  • طرح توسعه فاز ۱۹
  • طرح توسعه فازهای ۲۰ و ۲۱
  • طرح توسعه فازهای ۲۲ و ۲۳ و ۲۴

گسترش صنعت نفت و گاز در منطقه ویژه اقتصای انرژی پارس
گسترش صنعت گاز کشور درسال‌های اخیراً روند رشد پرشتابی را آغاز کرده است. ایران منابع گازی سرشاری دارد و گاز یکی از منابع اصلی تامینکننده انرژی خصوصاً در دهه‌های آینده می‌باشد. از این رو باید تلاش کرد تا جایگاه مناسبی دربازار گاز منطقه و جهان به‌دست‌آورد و از رقبا باز نماند. ایران مخازن مشترکگازی با کشورهای همسایه دارد که پارس‌جنوبی برجسته‌ترین آن هاست. گسترش این میدان و عقب نماندن از قطر در بهره‌برداری از آن اهمیت‌خاصی دارد. (گاز می‌تواند صادرشود یا جایگزین مناسب نفت و مشتقات آن گردد گسترش میدان پارس جنوبی در اولویت برنامه‌های صنعت گاز قراردارد. گسترش این میدان را می‌توان نقطه عطفی در تاریخ صنعت گاز کشور دانست.

اهداف صنعت نفت و گاز در منطقه ویژه اقتصای انرژی پارس

  • ۱. طراحی۲۴فاز که در هر مرحله یا فاز گسترش این میدان برای تولید ۲۵ میلیون متر مکعب گاز طبیعی، ۴۰ هزار بشکه میعانات گازی و ۲۰۰تن گوگرد در روز طراحی شده است. از رسته سیاست‌های‌اجرایی این طرح فعال کردن شرکت‌های‌داخلی در انجام آن و تأمین تجهیزات مورد نیاز از بازار داخلی است).
  • ۲. از دیدگاه بها و نکته‌های زیست محیطی گاز جایگزین مناسبی برای نفت و دیگر عامل‌های درکشورمی باشد.(گسترش شبکه مصرف گازطبیعی در کشور)
  • ۳. تزریق گاز به میادین‌نفتی موجب افزایش بازیافت این مخازن می‌شود. با توجه به شرایط خاص مخازن نفتی کشور، تزریق گاز یکی از سیاست‌های گسترش این صنعت می‌باشد.(گاز فرآوری شده برخی از فازهای پارس‌جنوبی برای تزریق به معدن‌آغاجاری است)
  • ۴. گاز به‌عنوان خوراک کارخانه‌های پتروشیمی می‌تواند ماده اولیه تولید فراورده‌ای شود که ارزش افزوده بیش‌تری دارند. (گسترش صنعت پتروشیمی درمنطقه‌ساحلی مجاور میدان گازی پارس جنوبی با ایجاد حدود ۲۵ فاز پتروشیمی)
  • ۵. برنامه‌ریزی برای تأسیس کارخانه‌های تبدیل گاز به فرآورده‌های با ارزش یاگاز به مایع
  • ۶. احداث خط لوله صادرات گاز و تلاش برای صادرات گاز به وسیله خط لوله یا گاز مایع شده ال‌ان‌جی به دیگر کشورها خصوصاً کشورهای منطقه.

۵- انواع پروژه های صنعت نفت و گاز و مراحل و فازهای انجام و تکمیل پروژه

تعریف عمومی پروژه
استاندارد PRINCE2 دو تعریف را برای پروژه ارائه داده است که اولی به اهداف پروژه و دیگری به ویژگی‌های پروژه توجه دارد. این استاندارد از جهت اهداف ،پروژه را یک محیط مدیریتی که به منظور تحویل یک یا چند محصول تجاری مطابق با یک موقعیت تجاری مشخص ایجاد شده است تعریف می‌کند و در جای دیگر و با توجه به ویژگی‌های پروژه آن را یک سازمان موقتی که باید یک نتیجه منحصربه‌فرد و از پیش تعیین شده را با یک زمان از قبل تعیین شده و منابع مشخص، ایجاد کند می‌داند. استاندارد PMBOK یک پروژه را تلاشی موقتی که به منظور تولید محصول، خدمت یا نتیجه‌ای منحصربه‌فرد انجام می‌گیرد، می‌داند. و براساس تعریف استاندارد ICB پروژه یک عملکرد محدود شده توسط زمان و هزینه برای دست‌یابی به تحویل شدنی‌های تعریف شده (محدوده تعریف شده برای برآوردن موضوعات پروژه) براساس استانداردهای کیفیت و الزامات است. قابل توجه است که همه این استانداردها محدودیت زمان، هزینه(منابع) و موقتی بودن را درکنار تولید یک محصول مشخص و منحصربه‌فرد مورد توجه قرار داده‌اند.

ویژگی‌های یک پروژه
یک پروژه دارای مراحل مختلفی است که هر مرحله دارای خصوصیت خاص خود و نیازمند تصمیم گیری های مناسب آن است. از متدوال ترین تقسیم بندی های پروژه می‌توان به فازه های: درک، برنامه ریزی، اجرا و به پایان رساندن پروژه اشاره کرد. تقسیم بندی های دیگری نیز وجود دارد که به طور کلی همان مفهوم ذکر شده را بیان میکنند. پروژه‌ها در برگیرنده فعالیت‌هایی هستند که باید در زمانی معین و با هزینه و کیفیتی معین اجرا بشوند.
پروژه‌ها اغلب یک بار انجام می‌شوند و به پایان می‌رسند. ولی گاهی نیز پروژه به دسته فعالیت‌هایی گفته می‌شود که بایستی در فاصله‌های تاریخی ویژه تکرار شوند، همچون بازسازی‌های بنیادی یک پالایشگاه هر دو سال یکبار در بسیاری موارد به نادرستی پروژه، مدیریت پروژه، سنجش پروژه و برنامه‌ریزی پروژه به یک مفهوم بکار می‌روند و شاید یکی از دلایل و شوندهای آن آموزش همهٔ موارد بالا در یک ترم و در یک درس سه واحدی باشد، که دانشجویان مهندسی صنایع و مدیریت، یکبار و در یک ترم بایستی با تمام این توانایی‌ها آشنا شوند.
عموماً در ایران و دیگر نقاط جهان، منظور از نوع پروژه، پروژه های ساختمانی و تاسیساتی است در صورتیکه با توجه به تعریف پروژه می‌توان تقسیم بندی زیر را به عنوان نمونه در نظر گرفت:

  • پروژه های تحقیقاتی
  • پروژه های ساختمانی
  • پروژه های مهندسی مجدد
  • پروژه های تدارکات
  • پروژه های پیاده سازی فرایندهای کسب و کار
  • پروژه های اجتماعی
    یا:
  • محصول محور
  • ابزار محور
  • سیستم محور
  • استراتژی محور
  • مدیریت پروژه جامع

فازهای انجام پروژه

  • فاز صفر: طرح پیشنهادی
  • فازیک: طراحی اولیه
  • فاز دو: طراحی تفصیلی
  • فاز سه: اجرای پیمان
  • فاز چهار: بهره برداری

عناصر اصلی یک پروژه:

کارفرما یا صاحب پروژه (یا Client) به عنوان شرکت حقوقی که درخواست انجام یک پروژه مانند احداث یک پالایشگاه یا بخشی از آن را دارد. معمولا در پروژه های نفت و گازی، کارفرمای اصلی پروژه، شرکتهای دولتی زیر مجموعه وزارت نفت یا وزارت نیرو هستند. مانند شرکت ملی نفت یا گاز یا برق و …

پیمانکار اصلی (یا پیمانکار مادر یا Main Contractor): یک شرکت یا ترکیبی از چند شرکت که پروژه را از کارفرما دریافت و مسئول انجام آن می باشد. بسته به نوع قرارداد، پیمانکار موظف است کلیه اقدامات خود را به تایید کارفرما برساند (مرحله به مرحله یا یکجا بسته به مفاد قرارداد فیمابین)

مشاور کارفرما (Client Consultant): شرکتی حقوقی که وظیفه مشاوره دادن به کارفرما و انجام کلیه درخواستهای کافرما را دارد. از جمله انجام مطالعات امکان سنجی پروژه، بررسی مدارک و مستندات ارسالی از طرف پیمانکار.

پیمانکاران رده پایین (Sub-Contractors): که وظیفه سرویس دهی به پیمانکار یا پیمانکاران اصلی (تامین متریال، انجام خدمات مهندسی، نظارت، اجرا و …) را بر عهده دارند.

مشاور پیمانکار اصلی (Contractor Consultant): وظیفه کمک و همراهی و مشاوره دهی به پیمانکار یا پیمانکاران اصلی پروژه را دارد.

 

انواع پروژه های نفت و گاز، مراحل و فازهای انجام پروژه و دیسپلین های درگیر در انجام یک پروژه نفت و گازی

(دانلود تصویر با کیفیت)

 

مراحل انجام پروژه های نفت و گاز:

همانطور که از تصویر فوق پیداست یک پروژه نفت و گاز باید چندین پله را طی کند تا به انجام برسد:

۱- Feasibility Study

مطالعات امکان سنجی پروژه که همانطور که از نامش پیدا به امکان سنجی انجام پروژه می پردازد. امکان سنجی یا مطالعات امکان سنجی، ارزیابی و تجزیه و تحلیل پتانسیل یک پروژه پیشنهادی است و بر اساس تحقیقات و مطالعاتی پایه ریزی شده است که روند تصمیم گیری را پشتیبانی کند. مطالعات امکان سنجی پروژه، توسط کارفرمای پروژه و یا به درخواست کارفرما و توسط مشاور کارفرما انجام می شود. کارفرمای پروژه های نفتی در ایران، معمولا شرکتهای دولتی هستند مانند شرکت ملی نفت یا شرکت ملی گاز یا پتروشیمی و برق و …به عبارت دیگر، کارفرما جهت انجام مطالعات امکان سنجی، شرکت متخصصی را به عنوان مشاور استخدام و با همکاری هم، این مطالعات را انجام می دهند.

مطالعات امکان سنجی شامل مباحث زیر است:

  • امکان سنجی سیستمی
  • امکان سنجی حقوقی:بررسی اینکه انجام پروژه مورد نظر با الزامات قانونی مغایرتی نداشته باشد. به عنوان مثال، یک سیستم پردازش داده لازم است با سیاستهای حفاظت اطلاعات منطقه همخوانی داشته باشد.
  • امکان سنجی عملیاتی
  • امکان سنجی اقتصادی:بررسی اینکه آیا پروزه مذکور، سودآور است یا خیر. در این مرحله هزینه‌ها، سود و منافع حاصل از اجرای پروژه بررسی می‌شوند.
  • امکان سنجی فنی: در این مرحله منابع فنی مورد نیاز برای انجام پروژه برآورد و بررسی میشوند.
  • امکان‌سنجی زمانی: در این مرحله زمان انجام پروژه تخمین زده می‌شود و برای آن برنامه ریزی منایع می‌شود. اگر مدت زمان اجرای پروژه
    بسیار طولانی باشد و نتواند اهداف مورد نظر را تأمین کند، انجام پروژه توجیه پذیر نیست با شکست مواجه می‌شود.

امکان‌سنجی درباره امکان‌پذیر بودن موضوع‌ها بحث می‌کند. مطالعات امکان‌سنجی، پس از مرحله پیدایش طرح و تعریف چارچوب کلی آن از لحاظ مشخصات کلیات اولیه محصول، ظرفیت تولید و میزان سرمایه‌گذاری انجام می‌شود. این مطالعات بنا به نیاز و درخواست کارفرما، در سطوح مختلفی از جزئیات پروژه می‌تواند وارد شود. مطالعات امکان‌سنجی شامل فصل‌های زیر می‌باشد: گزارش سابقه متقاضی، مطالعات بازار، مطالعات فنی، نتایج نرم‌افزار کامفار، بررسی‌های مالی.

در تیم مطالعات امکان سنجی، افراد و متخصصین و مهندسین باتجربه فنی و مهندسی و تیم های اقتصادی و حتی سیاسی و اجتماعی حضور دارند، بنابراین در این فاز معمولا نیاز به نیروهای با سابقه بالای کاری جهت استفاده از تجربه پروژه های پیشین و مشابه داخلی و خارجی می باشد.

از جمله ابزارهای مهم جهت پیاده سازی و بررسی امکان سنجی پروژه های نفت و گاز، نرم افزار کامفار (Comfar) می باشد. جهت دانلود آموزش جامع نرم افزار Comfar روی این لینک کلیک نمایید.

۲- Conceptual Design

طراحی مفهومی، پس از مطالعات امکان سنجی اولین بخش از فرآیند طراحی طرح/پروژه است که به صورت خلاصه به شرح زیر می باشد:
در مرحله طراحی مفهومی براساس راه حل های بهینه پاسخگویی به تقاضا مبتنی بر دریافت نظرات ذینفعان کلیدی پروژه از جمله صاحبان لیسانس، تامین کنندگان کالا، تجهیزات و خدمات به منظور انتخاب دانش فنی مناسب، تعیین سیمای کلی پروژه و تدوین مبانی طراحی در مراحل پایه و تفصیلی می باشد. در این مرحله فرآیندهای اصلی و کارکرد سیستم های عمده تشکیل دهنده طرح/پروژه تعیین می شود و بیش از یک گزینه برای برآورده ساختن هدف طرح/پروژه پیشنهاد می شود و در نهایت با انجام مجدد بخشی از مطالعات امکان سنجی در صورت نیاز، گزینه برتر مشخص می شود.

تعریف انگلیسی طراحی مفهومی:

Conceptual Design is an early phase of the design process, in which the broad outlines of function and form of something are articulated. It includes the design of interactions, experiences, processes and strategies. It involves an understanding of people’s needs – and how to meet them with products, services, & processes. Common artifacts of conceptual design are concept sketches and models.

بنابراین طراحی مفهومی نخستین گام طراحی و پایه و اساس طراحی و مهندسی پروژه در گامهای بعدی ست. در این مرحله هم به مهندسین طراح و دارای تجربه مهندسی و اجرایی بالا می باشد.

۳- Pre-FEED و FEED

اصطلاح FEED مخفف کلمات Front End Engineering Design است. و به مرحله ای از فرآیند طراحی در پروژه ها اطلاق میگردد که مابین طراحی مفهومی (Conceptual Design ) وطراحی جزیی (Detailed Engineering ) قرار دارد.

مقطعی از فرآیند یک پروژه را در نظر بگیرید که در طی آن کارفرما خواستار واگذاری بخشی از کار به پیمانکاران طی برگزاری مناقصه و یا شروع پروسه ها و فرآیندهای خرید خارجی می باشد که هردو این کارها مستلزم رعایت مقدمات طولانی و زمانبر می باشند. (منظور از کارفرما در این قسمت می تواند پیمانکار اصلی پروژه باشد که می خواهد بخشی از کار را به مناقصه بگذارد و به پیمانکاران فرعی دیگر واگذار کند ویافرآیند خرید را آغاز کند . کلمه کارفرما لزومابه معنای بهره بردار نهایی طرح نمی باشد).
حال در نظر بگیرید که در ابتدای پروژه هستیم وکارفرما همانطور که در بالاگفتم قصد واگذاری تمام یا بخشی از پروژه در طی یک مناقصه یا آغاز خرید را دارد. Conceptual Design پروژه انجام شده و نقشه ها و مدارک آن آماده است ولی همانطور که میدانیم در طراحی مفهومی فقط نیاز ها ، باید ها و نباید ها و بایسته های یک پروژه مورد بحث قرار میگیرد و صحبتی از نقشه ها و احجام و اندازه های نهایی که برای فرآیند ساخت یا خرید مورد نیاز میباشند به میان نمی آید.

از طرفی نیز فرآیند Detail Design بسیار زمانبر می باشد و دربرخی از پروژه های بزرگ بیشتراز سال بطول خواهد انجامید . برای این که کارفرما زمان را از دست ندهد چه راهی وجود دارد؟

برای حل این مشکل کارفرما مدارک و نقشه های Conceptual Design خو د را بسرعت یک مرحله به پیش میبرد و مدارکی را آماده می نماید که پختگی و تکامل مدارک Detail Design راندارد ولی می تواند جهت آغاز فرآیند ساخت یا خرید با ذکر مشخصات اولیه مورد نیازبرای این فرآیندهامورد استفاده قرار گیرد.کارفرما نقشه ها و طراحی های FEED رابا ماهیت(AFC: Approved For Construction ) برای آغازفرآیند ساخت و یا با ماهیت (AFB: Approved For Bid) برای آغاز فرآیند خرید ارائه می کند. بدین ترتیب کارفرما ضمن صرفه جویی در زمان تا زمان تهیه طراحی های تفصیلی، امکان آغاز کار و طی نمودن مقدمات زمانبر را فراهم نموده و از ریسکهای بعدی که به جهت کوتاه بودن زمان به پروژه وارد میشود جلوگیری می نماید.

نکته: معمولا مجموعه مراحل ۲ و ۳ را به عنوان طراحی پایه پروژه (Basic Design یا Basic Engineering) می شناسیم. به عبارت کلی تر، Basic Design به شرح زیر تعریف می شود:

در صورتیکه اطلاعات بدست آمده و ساختار کلی پروژه در مرحله طراحی مفهومی کافی نباشد و کارفرما نتواند وارد مرحله اجرایی و جزییات پروژه شود اقدام به طراحی پایه می نماید وبرآوردی کلی از فرآیند پروژه و تجهیزات نموده و در واقع طراحی مفهومی را بصورت جزیی تری مورد بررسی قرار می دهد. می توان گفت کارفرما در این مرحله  اسناد مناقصه (Tender)  شامل فرم های ارزیابی، برآورد هزینه پروژه و روش های انجام پروژه و …  را جهت شناسایی پیمانکار مناسب آماده نموده تا با درصد خطای کمتری وارد مرحله  طراحی تفصیلی و نهایی شود.

۴- Detailed Engineering

طراحی تفصیلی پروژه که این مرحله جز اصلی ترین مرحله طراحی می باشد وکارفرما بعد از برگزاری مناقصات و انتخاب پیمانکار و مشاورکه از لحاظ اقتصادی و فنی و رزومه کاری بهترین شرایط را نسبت به رقبا داشته باشند نسبت به ادامه پروژه اقدام می نماید و شامل مراحل زیر می باشد:

  • بازنگری طراحی (Endorsement): این مرحله بازنگری واصلاح مدارک طراحی پایه براساس نظرات اصلاحی دریافتی ازتیم کنترل فنی پروژه ویا بازگشتی از کارفرمامی باشدکه درگام اصلاح مدارک صورت می گیرد و پیمانکار موظف است مدارک پایه را مطالعه نموده و نسبت به اصلاحات، کمبودها و اضافات در مدارک اظهار نظر کرده و بعد از تکمیل اطلاعات اولیه و تایید نظرات توسط کارفرمانسبت به آغاز طراحی تفصیلی اقدام نماید.
  • تکمیل اطلاعات اولیه: همانطور که در بالا ذکر شد دریک  پروژه طراحی ممکن است اطلاعات اولیه دریافتی از کارفرما کفایت لازم را نداشته یادرصحت آنها شک وجود داشته باشد که دراینصورت میبایست این اطلاعات به نحوی مانند بازدید از سایت، ارجاع به پروژه های مشابه، مطالعات ژئوتکنیکی تکمیلی و … تکمیل شود و یا آنکه کارفرما مسئولیت طراحی بعدی که به دنبال این اطلاعات انجام می شود را بعهده بگیرد.
  • تولید مدارک خروجی یا تفصیلی طراحی: در این مرحله با توجه به برنامه ریزی پروژه و لیست مدارک تولید (در ادامه مورد بحث قرار خواهد گرفت) تمامی دپارتمان ها نسبت به تولید مدارک شامل پیشنهاد فنی و اقتصادی برای طرح، نقشه های اجرایی، دفترچه محاسبات،گزارشات توجیهی، روش اجرا و … باتوجه به سطح ومرحله طراحی اقدام می نمایند.

در مرحله طراحی تفصیلی تمامی اجزای پروژه در کلیه دیسیپلینهای مهندسی و اجرایی (عمران، سازه، فرایند، مکانیک، برق و …) به طور دقیق و با جزئیات طراحی می شوند. طراحی در این مرحله باید به حدی روشن و با جزئیات صورت گیرد که در مرحله اجرا ابهامی وجود نداشته باشد.

انواع مدارک تولید شده در این فاز، در بخشهای بعدی شرح داده خواهند شد. اما دسته های کلی مدارک به شرح زیر هستند:

  • مشخصات فنی (Technical Specification)
  • دفترچه محاسبات (Calculation Book)
  • نقشه  (DWG-Drawing)
  • برگه های فنی (Data Sheet)
  • مدارک خرید (Material Requisition-MR)
  • لیست برآورد متریال (Material Take Off-MTO)
  • مدارک ارزیابی خرید (Technical Bid Evalution-TBE)
  • گزارش (Report)
  • مبانی و ضوابط (Basis-Criteria)

بسیاری از آگهی های شغلی و مشاغل نفت و گاز، جهت انجام پروژه در این فاز می باشد و این فاز دارای بیشترین استخدام است. در این بخش هم به مهندسین با تجربه و هم به مهندسین کم سابقه تر و فارغ التحصیلان نیاز است. از جمله مهارت های مورد نیاز در این بخش، آشنایی با نرم افزارهای مهندسی، آشنایی با کدها و استانداردهای مهندسی و آشنایی با زبان انگلیسی می باشد.

۵- Procurement

فاز تامین کالا و تدارکات منابع پروژه که شامل تامین انواع منابع مورد نیاز پروژه از جمله منابع پیمانکاری، مواد ومصالح، ماشین آلات و تجهیزات محصول پروژه و ماشین آلات و تجهیزات اجرایی پروژه می باشد.

در این فاز است که مطابق با اسناد مهندسی تهیه شده در فاز Engineering، واحدهای خرید و بازرگانی فرایندهای تامین مواد و مصالح و جذب پیمانکاران را مطابق با روشهای اجرایی مربوطه همانند مناقصات آغاز می نمایند.

به عنوان مثال در فاز مهندسی و توسط واحد مهندسی، سندی به نام Material Requisition یا MR تدوین و پس از تصویب نهایی مراجع ذی صلاح و چک کننده مدراک مهندسی، جهت شناسایی مشخصات مواد و مصالح، به واحد بازرگانی پروژه ارجاع داده می شود. این واحد مطابق با مشخصات مواد و مصالح مندرج در سند MR  و مطابق با سیاستهای مدیریت پیمانکاران وتامین کنندگان پروژه (مانند تبعیت از لیست AVL کارفرمای اصلی پروژه- AVL مخفف عبارت Approved Vendor List و به معنی تامین کنندگان مجاز یا مورد قبول کارفرما در پروژه جاری می باشد.) پیشنهادهای خرید را از تامین کنندگان مورد وثوق دریافت نموده و فرایند خرید و تامین را آغاز می نماید تا نهایتا خرید نهایی شده و تحویل در سایت اجرایی گردد.

فاز تدارکات عموما بخش عمده وزن پروژه را به خود اختصاص می دهد زیرا عامل اصلی وزن بندی پروژه عموما هزینه است و هزینه اجرای این فاز به دلیل انجام خریدها بسیار بالاتر از فازهای دیگر است.

فلوچارت خرید در یک پروژه را مشاهده کنید (تهیه شده توسط مهندس علی رحمتی توکل)

فعالیتهای فازهای Engineering و Procurement عموما به صورت مایلستونی (پلکانی و مرحله به مرحله) پیشرفت می کنند. به عنوان مثال فعالیت تولید یک مدرک DatsSheet (دفترچه مشخصات فنی یک تجیهز مانند مخزن) را در نظر بگیرید که در سه مرحله IFC، IFAو AFC پیشرفت فیزیکی دارد. همین امر برای فعالیتهای فاز تدارکات نیز صادق است. مثلا فعالیت خرید یک کمپرسور یا وسل را فرض نمایید. به طور خلاصه پس از تصویب اسناد مهندسی و بازرگان آن در فاز مهندسی، در مراحلی مانند تهیه اسناد مناقصه یا خرید، دریافت پروپزال یا پروفرما، بررسی فنی و بازرگانی پیشنهادات، انتخاب و قرارداد با مناقصه گر یا فروشنده، ساخت تجهیز، تست نهایی، ترخیص از گمرک و دریافت در سایت اجرایی به صورت پلکانی و مایلستونی می توان پیشرفتی را شناسایی نمود.

این صفحه در حال تکمیل و به روز رسانی ست. لطفا سوالات و نظرات خود را در بخش کامنتها مطرح نمایید…

+

6 دیدگاه

  1. امین

    on مرداد ۱۶, ۱۳۹۷ - پاسخ

    عالیییییییییییی و بسیاار مفید
    تشکر و قدردانی فراوان

  2. رامین

    on فروردین ۱۲, ۱۳۹۷ - پاسخ

    واقعا دمتون گرم.همین.

  3. سعید خاتم

    on دی ۳, ۱۳۹۶ - پاسخ

    عرض ادب و احترام محضر تمامی عزیزان دست اندر کار و ذیربط این سایت پِر محتوا و سازنده . با تشکر از مقاله های بسیار ارزنده ارائه شده شما.
    پیشنهاد : در صورت امکان در نهایت هر یک از مقالات ارائه شده لطفاً فایل PDF آن مقاله را نیز جهت استفاده بهینه برای مشتاقان قرار دهید چرا که برخی از عزیزان از نت خوبی برخوردار نیستند.

    با سپاس از سعه صدر شما
    ارادتمند …. سعید خاتم

    • iranpiping

      on دی ۳, ۱۳۹۶ - پاسخ

      با سلام و سپاس از شما.
      تقریبا همه آموزشهای وبسایت دارای فایل PDF در انتهای همان آموزش جهت دانلودم می باشد.
      جز مواردی مانند این صفحه که هنوز مطالبش تکمیل نشده و در حال تکمیل می باشد.
      که ان شاء الله به محض پایان، به صورت فایل در اختیار عزیزان قرار خواهد گرفت.

  4. رامین

    on آذر ۱۸, ۱۳۹۶ - پاسخ

    سلام.خدا قوت.بهترین سایت آموزش نفت و گاز جهان شمایید.
    مطالب این صفحه رو نمیشه دانلود کرد؟؟

    • iranpiping

      on آذر ۱۸, ۱۳۹۶ - پاسخ

      سلام و با تشکر از شما.
      با توجه به اینکه این صفحه هنوز در حال به روز رسانی ست و توسط اساتید در حال تهیه مطالب مخصوصا در بخش مشاغل است، ان شا الله پس از به روز رسانی نهایی کل مطالب این صفحه، متن به صورت فایل PDF جهت دانلود ارائه خواهد شد.

دیدگاهتان را بنویسید