2

جوشکاری و تستهای غیر مخرب

تست رادیوگرافی جوش و تفسیر آن

آذر ۲۰, ۱۳۹۵ در ۳:۲۴ ب.ظ


تست رادیوگرافی (Radiography Test) یکی از روش های مهم تست های غیر مخرب است که برای شناسایی عیوب داخلی اعم از فلزی و غیر فلزی به کار می رود. در تست رادیوگرافی از پرتو های با قابلیت نفوذ بالا برای نفوذ به داخل محیط مادی مورد آزمایش و مقدار جذب متفاوت این پرتوها در حین عبور از محیط های مختلف استفاده می شود. بخشی از پرتو که در حین عبور از محیط مادی جذب می شود به ضخامت، چگالی و عدد اتمی ماده و هم چنین طول موج پرتو یا انرژی فوتون های عبوری بستگی دارد. با افزایش ضخامت و چگالی محیط مادی، جذب پرتو بیشتر می شود. بنابراین در صورت وجود عیب یا ناهمگنی و تغییر ضخامت در قطعه میزان پرتو جذب شده در نقاط مختلف متفاوت خواهد بود. از این رو برای تشخیص و شناسایی عیب در قطعه باید به نحوی این غیر یکنواختی حاصل از مقدار پرتو جذب شده پس از عبور از درون قطعه را آشکار ساخت. این آشکار سازی می تواند با استفاده از روش های مختلفی انجام گیرد. در تست های غیر مخرب در رادیوگرافی آشکار سازی عیب یا ناهمگنی بیشتر با عبور دادن پرتوهای ایکس یا گاما از درون قطعه و بررسی اثر حاصل از آن بر روی فیلم انجام می گیرد. این فیلم رادیو گرافی را به طور اختصار رادیو گراف می نامند.

این روش یکی از پر کاربرد ترین روش های تست های غیر مخرب برای ردیابی عیوب داخلی مانند حفره های گازی است. عیوب صفحه ای نیز می توانند با جهت گیری مناسب توسط رادیوگرافی ردیابی شوند این روش هم چنین برای پیدا کردن تغییرات ترکیب در مواد، ضخامت سنجی، تعیین محل قطعات اضافی یا معیوب که در داخل دستگاه ها وجود دارند و از دید پنهان هستند استفاده شود مزیت اولیه استفاده از پرتوهای یونیزه کننده در تست های غیر مخرب این است که می توان با استفاده از این پرتوها در اجسام با اشکال مختلف و اندازه های میکرونی قطعات الکترونیکی تا گلوله های بسیار بزرگ یا ساختارهای نیروگاهی استفاده کرد. تشعشع های یونیزه کننده، همانطور که از اسم آن ها معلوم است تشعشعات ذرات باردار مثل پروتن ها، الکترون ها، پوزیترون ها و غیره هستند. هم چنین شامل تشعشعات الکترومغناطیسی مثل امواج ایکس و امواج گاما می باشند. فرق اصلی بین اشعه ایکس و گاما و سایر اشعه های الکترومغناطیسی مثل نور، امواج ماوراء بنفش و مادون قرمز از نظر تست و ارزیابی، این  است که اشعه های ایکس و گاما دارای قابلیت نفوذ در مواد هستند که نور توانایی نفوذ در آن ها را ندارد علاوه بر آن این امواج مثل نور دارای خاصیت ثبت تصاویر هستند. مزیت مهم استفاده از اشعه های یونیزه کننده در تست های غیر مخرب این است که می توان اشعه های یونیزه کننده را در مورد بسیاری از مواد از عناصر سبک مثل آلومینیم، برلیم و منیزیم تا فولاد، نیکل و سایر عناصر سنگین به کار برد. محصولات مختلف با اشکال متفاوت که توسط این تشعشعات مورد بازرسی قرار می گیرند محدوده وسیعی از محصولات ریخته گری، جوشکاری، کامپوزیت ها و قطعات سر هم بندی و جمع شده را در بر می گیرند.

اصول تست رادیوگرافی

تست رادیوگرافییک روش حجمی در تست های غیر مخرب است که بر اساس اختلاف در جذب اشعه نافذ به وسیله قطعه مورد بازرسی و با استفاده از تشعشعات الکترومغناطیسی با طول موج های خیلی کوچک یا تشعشعات ذره ای (آلفا و بتا یا نوترون) انجام می شود به خاطر اختلاف در دانسیته و تغییر در ضخامت قطعه یا اختلاف در خواص جذب که به خاطر اختلاف در ترکیب و وجود عیوب می باشد، قسمت های مختلف قطعه مورد آزمایش، مقادیر مختلفی از اشعه نافذ را جذب می کنند.

در تست رادیوگرافی معمول، یک جسم توسط اشعه ایکس یا اشعه گاما پرتو دهی می شود و قسمتی از تشعشع که به وسیله جسم جذب نشده است، به یک برگه فیلم برخورد می کند. اشعه جذب نشده به فیلم برخورد می کند و اثری (شبیه به اثر نور در فیلم عکاسی) روی فیلم می گذارد. با ظهور فیلم، یک شکل دو بعدی که به صورت نقاط تیره و روشن می باشد. پدید می آید در اثر تغییر در دانسیته یا ضخامت یا ترکیبات جسم مورد آزمایش، تغییراتی در شدت اشعه عبور کرده به وجود می آید و در نهایت دانسیته عکس به دست آمده تغییر می کند. ارزیابی فیلم بر اساس اختلاف در دانسیته فیلم با مشخصات معلوم یا در اثر حضور عیوب در جسم مورد آزمایش انجام می شود.

در تست رادیوگرافی توسط پروتون، وقتی که یک اشعه از پروتن های تک انرژی از ضخامت ماده عبور می کند بیشتر ترقیق بعد از عبور اشعه از ۹۰ درصد مسافت صورت می گیرد برای پیدا کردن تغییرات ضخامت در حدود ۰.۰۵ درصد می توان از تکنیک رادیوگرافی با پروتن استفاده کرد که بهتر از روش های معمول رادیو گرافی است. مزیت استفاده از تکنیک رادیوگرافی با پرتوهای تک انرژی، قابلیت تشخیص عالی تغییر ضخامت می باشد. به علاوه، ترقیق کم دسته پرتو در ۸۰ تا ۹۰ درصد اولیه مسیر آن، قابلیت رادیوگرافی وسایل بیولوژیکی را به آن داده است. منبع پروتون اغلب به صورت یک سیکلوترون می باشد. انرژی پروتن باید با توجه به ضخامت قطعه تنظیم شود. فیلم ها و صفحات شدت دهنده در رادیوگرافی پروتن شبیه فیلم ها و صفحات مورد استفاده در رادیوگرافی به روش ایکس می باشد. 

رادیوگرافی با اشعه ایکس

 در روش های معمول رادیوگرافی، منبع اشعه شامل یک لوله اشعه ایکس که شامل یک منبع الکترون، یک شتاب دهنده پتانسیلی و یک عنصر سنگین به عنوان هدف است که الکترون های شتاب داده شده در برخورد با آن اشعه ایکس تولید می کنند، است. در سال ۱۹۱۳ کولیج یک لوله اشعه ایکس ساخت که برای تولید الکترون ها از یک فیلامنت استفاده می کرد. جایگزینی گاز SF6 به جای روغن باعث سبک تر شدن دستگاه ها و ایجاد شرایط کاری پایدار شده جایگزین کردن لوله های شیشه ای با فلز و سرامیک باعث افزایش طول عمر لوله شده است. دستگاه های جدید و مدرن تولید اشعه ایکس با ولتاژهای تا ۴۵۰ کیلو ولت و ۱۵ میلی آمپر ساخته شده اند. هم چنین دستگاه هایی با ولتاژ قابل تغییر از ۵ تا ۴۵۰ کیلوولت و سیستم هایی با دو اندازه نقطه کانونی و وزن بسیار سبک  (۱۵ کیلوگرم) و خروجی ۲۰۰ کیلو ولت و ۳ میلی آمپر وجود دارند.

مزیت ها و معایب منابع رادیواکتیو

مزایای منابع اشعه گاما

دستگاه ها و تجهیزات اشعه گاما نیاز به نیروی برق ندارند و می توان از آن ها برای کاربردهای فضاهای باز و نقاط دور افتاده استفاده کرد. در کل، کوچک تر و سبک تر از تجهیزات اشعه ایکس هشتند و به راحتی قابل حمل و نقل هستند. با وجود ایزوتوپ هایی با اکتیویته خاص بالا، منبع هایی با نقطه های کانونی کوچک از ۰.۶ تا ۲ میلی متر به دست می آید. به علاوه تجهیزات اشعه گاما بر خلاف دستگاه های اشعه ایکس نیاز به نگهداری کمتری دارند.

محدودیت های منابع اشعه گاما

– خروجی منبع محدود می باشد، در صورتی که خروجی بدون افزایش اندازه فیزیکی منبع، افزایش پیدا کند اکتیویته خاص افزایش پیدا کرده است. اکتیویته خاص توسط کنترل جریان نوترون موجود در نقاط پرتو افکنی راکتور، کنترل می شود. در مورد اشعه ایکس، خروجی می تواند با افزایش جریان افزایش پیدا کند.

– چون در منابع اشعه گاما انرژی های مجزا ساطع می شود انرژی اشعه نمی تواند با ضخامت قطعه مورد آزمایش هماهنگ شود، (بر خلاف دستگاه های اشعه ایکس که انرژی در یک رنج تغییر می کند). که باعث تغییراتی در فیلم رادیوگرافی می شود مثل رزولوشن پایین مخصوصا در ضخامت های پایین.

– منابع اشعه گاما با گذشت زمان قدرت خود را از دست می دهند.

 فیلم های رادیوگرافی صنعت

 به طور کل فیلم یک لایه ژلاتین شفاف است که روی ترکیب نقره کشیده می شود و هر دوی آن ها روی یک صفحه شفاف قابل انعطاف قرار گرفته اند. وجود ترکیب در دو طرف صفحه شفاف (۲۵ میکرون) باعث دو برابر شدن میزان حساسیت اشعه تابیده به ترکیب نقره می شود و سرعت را افزایش می دهد. وقتی که بیشترین مقدار نمایش جزئیات مورد نیاز باشد، از فیلم با پوشش نقره یک طرفه استفاده می کنند سطح مقطع فیلم های صنعتی رادیوگرافی در شکل نشان داده شده است.

زمانی که اشعه ایکس و گاما به دانه های نقره برخورد می کنند تغییری در ساختار فیزیکی دانه ها به وجود می آید این تغییر به صورتی است که با روش های معمول فیزیکی نمی توان آن را تشخیص داد با وجود این وقتی که فیلم تابش داده شده به وسیله محلول شیمیایی مورد واکنش قرار می گیرد، نقره فلزی سیاه روی آن به وجود می آید. این نقره در ژلاتین روی سطح فیلم به صورت ذرات معلق وجود دارد و یک تصویر از جسم مورد آزمایش تولید می کند. انتخاب فیلم رادیوگرافی برای هر قطعه بستگی به ضخامت و جنس قطعه و محدوده ولتاژ دستگاه اشعه ایکس دارد به علاوه عواملی مثل اهمیت نسبی، رادیوگرافی با کیفیت بالا یا زمان تابش کم، در نظر گرفته می شود. در صورتی که کیفیت بالا، فاکتور تعیین کننده باشد یک فیلم با سرعت کمتر یا فیلم دانه ریز باید مورد استفاده قرار گیرد در صورتی که زمان تابش کم ضروری باشد یک فیلم با سرعت بالاتر (یا ترکیبی از فیلم و صفخات شدت دهنده) می تواند مورد استفاده قرار بگیرد فیلم ها می توانند با یا بدون صفحات سربی – بستگی به ضخامت و شکل قطعه مورد آزمایش مورد استفاده قرار بگیرند. صفحات شدت دهنده فلوئورسنت در مواردی که بیشترین سرعت ممکن مورد نیاز می باشد مورد استفاده قرار می گیرند.

رادیوگرافی جوش

تكنيك راديوگرافي

بازرس جوش باید برای ارزیابی عملکرد اپراتور NDE آشنایی مختصری با روش های مورد استفاده داشته باشد .

رادیوگرافی یکی از روشهای تست غیر مخرب است که از تشعشع یا پرتو افشانی برای نفوذ به قطعه و ۱)ثبت تصاویر برروی طیف وسیعی از وسایل ضبط نظیر فیلم یا کاغذ حساس به نور،۲)مشاهده بر روی یک صفحه فلورسانت یا۳ )نمایش بوسیله انواع گوناگون ردیابهای تشعشع الکترونیکی،استفاده مینماید.زمانی که قطعه تحت تست در معرض پرتوهای نفوذی قرار داده میشود.برخی از پرتوها جذ ب خواهند شد،برخی دیگر پراکنده میشوند وقسمتی از آنها از داخل قطعه تست عبور کرده و وارد وسیله ضبط میگردند.پرتوها در مناطق مختلفی از قطعه تست جذب میشوند.امروزه اکثر فرایندهای متداول رادیوگرافی شامل در معرض گذاریهایی هستند که تصویری دائمی را برروی یک فیلم عکاسی ضبط می کنند.از این گذشته،بیشتر تستهای جوش بوسیله روشی از رادیوگرافی که ازپرتوهای ایکس وگاما استاده میکند،انجام میگیرند. فرایند کلی تست رادیوگرافی شامل ۱)تهیه تصویر رادیوگرافی (۲ ) تفسیر آن می باشد . اجزاء ضروری مورد نیاز برای انجام این دو عملیات عبارتند از :

۱)       منبع پرتو (معمولاً پرتوهای گاما یا ایکس ) و ملحقات آن،

۲)       قطعه ای که باید رادیوگرافی شود (قطعه جوش)،

۳)       فیلم اشعه X (فیلم رادیوگرافی ) قرار گرفته  در قاب ضد نور (کاست)

۴)       فردی دوره دیده جهت تهیه تصویر رادیوگرافی مورد قبول

۵)       وسیله ای جهت فرآوری شیمیایی فیلم در معرض پرتو قرار گرفته و

۶)       فردی ماهر در تفسیر تصاویر رادیوگرافی با استفاده از تجهیزات مناسب دیدن تصویر .

 تفسير تصاوير راديوگرافي

آخرین بخش اساسی بازرسی رادیوگرافی ،شامل ارزیابی تصویر رادیوگرافی و وضعیت بعدی قطعه تحت بازرسی می شود . ارزیابی تصویر معمولاً ” تفسیر فیلم ” و شخصی که مسوول  انجام اینکار است مفسر فیلم یا فیلم خوان نامیده می شود. تفسیر پرتو نگاری ، هنر برگزیدن و مشخص  نمودن معایب یک تصویر رادیوگرافی است که این گزارش به داوری درست مفسر نیاز دارد و دانش و بینش شخص در آن موثر است . تفسیر فیلمهای رادیوگرافی ، موضوعی است  که چنانچه خوب صورت نپذیرد می تواند نتایج بدست آمده را صد در صد معکوس نماید.

دربسیاری از موارد در جامعه   صنعتی ایران ، دیده شده تفسیر و ارزیابی نا پیوستگی به درستی صورت نپذیرفته که یکی از دلایل عمده آن عدم آموزشهای تخصصی لازم ، عدم نظارت کارفرمایی و عدم وجود منابع کارآمد می باشد .

تشخیص نوع ناپیوستگی موضوعی است که با تجربه فیلم خوانی رابطه مستقیم داشته و تنها نمی توان به مسائل آکادمیک اکتفا نمود . مهمتر از تشخیص نوع ناپیوستگی ، مقایسه با معیار پذیرش می باشد که چنانچه معیار پذیرش به اشتباه در نظر گرفته شود تأثیر گذار بر هزینه و کیفیت خواهد بود .

وجود آگاهی در فرایند تولید قطعه نیز از مواردی است که نقش بسزایی در ارزیابی و تفسیر ناپیوستگی ها دارد که متاسفانه در جامعه صنعتی ، لحاظ نمی گردد. به عنوان مثال ، مفسری که در تخصص جوش مورد صلاحیت قرار گرفته ، چنانچه با فرآیند ریخته گری آشنایی نداشته با شد توانمندی لازم در ارزیابی فرآیند ریخته گری را نخواهد داشت و سعی و خطا مرجع آموزشی چنین مفسری خواهد بود .

با توجه به موارد فوق ، نقاط ضعف این تخصص باید توسط کارشناسان خبره مرتفع گردد کما اینکه وجود مرکزی تخصصی جهت کمک به کارفرمایان به منظور تأیید صلاحیت پرسنل آزمونهای غیر مخرب با الزامات قانونی مربوطه احساس می گردد .

مشخصات طراحی مهندسی راهنمایی های کیفی تست رادیوگرافی قطعه را تهیه می کنند . مفسر باید در مورد پذیرش یا عدم پذیرش ناپیوستگی های موجود در محصول تحت تست رای دهد . بنابراین ، تفسیر فیلم یک پروسه داوری است و شخصی که مسئول انجام این داوری ها است ، تنها به دانستن مفاهیم پایه ای رایو گرافی احتیاج ندارد ، بلکه باید  با تکنولوژی محصول تحت تست نیز آشنایی باشد . اصول تفسیر فیلم در بخش های بعدی این فصل به طور مفصل تر بررسی خواهد شد .حد مهارتی لازم برای یک مفسر فیلم از طریق تمرین طولانی و گذراندن دوره های آموزشی به دست می آید . تفسیر دقیق نیازمند داشتن دانشی جامع از خصوصیات ظاهری جوش و ناپیوستگی های مرتبط با انواع خاص ماده یا مکانیزم های از که باعث ایجاد آنها می شوند . کسب تمام این اطلاعات تنها از طریق آزمایش و بررسی طیف وسیعی از نمونه های رادیوگرافی شده ، ترجیحاً نمونه های کاری بریده یا آماده شده ، میسر خواهد بود .

ثانیاً ، مفسر باید با انواع ناپیوستگی هایی که احتمال  مواجه با آنها در یک فرآیند جوشکاری خاص وجود دارد و وضعیتی که درآن احتمال تغییر این ناپیوستگی ها با تغییر زاویه تصویر نمودن آنها بر روی فیلم ( زوایه پرتو تابیده شده با فیلم ) وجود دارد ، آشنا باشد .

البته مفسر باید تکنیک های رادیوگرافی مورد استفاده آشنایی داشته باشد .

از آنجاییکه تفسیر صحیح رادیو گرافها ( پرتونکار – تصویر رادیوگرافی ) سبب می شوند تا کار مطابق با استاندارد های کاربردی و براساس شایستگی هایش داوری شود ، بازرس جوش باید تلاش نماید تا در خواندن رادیوگرافها مهارت کافی را بدست آورد .

مراحل اساسی در ازیابی تصویر رادیوگرافی یک قطعه جوش عبارتست از :

۱)       کنترل رادیو گرافها و بررسی صحت سوابق همراه با آنها

۲)       تعیین طرح قطعه جوش و دستور العمل  جوشکاری مورد استفاده برای ساخت اتصال

۳)       تعیین دستور العمل کاربردی تنظیم رایو گرافی و صحت ویژگیهای تکنیک مورد استفاده ،

۴)       مرور فیلم تحت شرایط مناسب مشاهده فیلم ،

۵)       بررسی وجود هر گونه اثرات تصنعی بر روی فیلم و در صورت لزوم در خواست رادیوگرافی مجدد ،

۶)       تشخیص هر گونه علائم یا بینظمیهای سطحی غیر مرتبط با سلامت (بی عیبی) داخلی و بررسی وجود و نوع آن ،

۷)       ارزیابی وضعیت ناپیوستگیهای آشکار شده در رادیو گراف

۸)       تهیه یک گزارش رادیوگرافی کامل .

پرتو X 

 این اشعه توسط لامپ پرتو x   تولید می‎شود. لامپ دارای یک پیچه تنگستنی به عنوان کاتد و یک صفحه به عنوان آند است. اصول تولید اشعه x   توسط این لامپ به این صورت است که ابتدا با اعمال ولتاژ به پیچه، حرارت آن افزایش یافته و در نتیجه الکترون گسیل می‎دهد. با اعمال یک اختلاف پتانسیل قوی در لامپ که معمولاً بین kV   ۵۰ تا MV   ۱ است، الکترونها شتاب می‎گیرند و در انتهای لامپ به صفحه برخورد می‎کنند .
 
این صفحه از جنس یک ماده دیرگداز مانند تنگستن ساخته می‎شود و هدف نامیده می‎شود. صفحه هدف درون لامپ به صورت مایل قرار گرفته است. برخورد الکترونها به این صفحه باعث جذب قسمت عمده ای از انرژی آنها می‎شود و قسمتی از انرژی هم به صورت پرتوهای x   از دهانه خروجی لامپ خارج می‎شود.

در لامپهای پرتو X   پارامترهایی مانند جریان رشته، ولتاژ و جریان لامپ از متغیرهای مهم به شمار می‎روند. افزایش تمرکز الکترونها بر روی صفحه هدف در یک نقطه باعث افزایش کیفیت تصویر به دست آمده خواهد شد. اشعه تولید شده به این روش برای بازرسی فولاد تا ضخامت تقریبی ۱۵۰ میلیمتر موثر است.  

انرژی بسیار بالای الکترونها در نقطه برخورد با صفحه هدف باعث افزایش دمای آن می‎شود، از این‎رو از سیستمهای خنک کننده مانند سیستمهای آبگرد برای کاهش دمای صفحه هدف استفاده می‎شود. با توجه به استفاده از ولتاژهای بسیار بالا، به منظور افزایش ایمنی این لامپها درون محفظه‎هایی قرار داده شده‎اند .
 
پرتوهای تولید شده توسط لامپ طی دو فرآیند ایجاد شده و شامل گستره‎ای از طول موجهای مختلف هستند. شتاب منفی الکترونها در هنگام برخورد با صفحه هدف باعث تولید پرتوهایی موسوم به پرتو سفید می‎شود و این فرآیند را تابش ترمزی می‎نامند.

همچنین برخورد الکترونها با اتمهای صفحه هدف موجب جابه جایی الکترونهای آن شده و الکترونها به مدارهای پر انرژی تر می‎روند که اصطلاحاً به آن برانگیزش گفته می‎شود. بازگشت الکترونها به مدار اولیه خود باعث آزاد شدن مقدار زیادی انرژی شده که منجر به تولید اشعه هایی باشدت بیشتر نسبت به پرتو سفید می‎شود .

 پرتو γ 
 برای تولید پرتو γ   نیاز به تجهیزات خاصی نیست و این پرتو در حین واپاشی هسته‎های پرتوزا گسیل می‎شوند. عناصری مانند تالیم، اورانیم، رادیم و سایر عناصر رادیواکتیو از منابع تولید پرتو γ   هستند ولی با توجه به اینکه انرژی زیادی ندارند و نیاز به خالص کردن دارند معمولاً از ایزوتوپهایی مانند سزیم-۱۳۷، کبالت-۶۰ ، ایریدیم-۱۹۲ و تولیم-۱۷۰ استفاده می‎شود. اگر از یک منبع کبالت ۶۰ استفاده شود، بهترین نتایج برای مواد با ضخامت بین ۵۰ تا ۱۵۰ میلیمتر به دست می‎آید .

از مشخصات چشمه پرتو γ   می‎توان به طول نیمه عمر و قدرت چشمه اشاره نمود. شدت پرتو گسیل شده از چشمه γ   با واپاشی هسته‎های ناپایدارتر به طور پیوسته کاهش می‎یابد و نیمه عمر آن مدت زمانی است که شدت پرتو به نصف مقدار نخستین خود برسد.


برای رعایت اصول ایمنی و مسائل حفاظتی، چشمه پرتو γ   را در درون حفاظی قرار می‎دهند. این حفاظ به صورت یک غلاف نازک از جنس فولاد زنگ نزن یا آلومینیم است و مانند یک کپسول از ریختن یا نشت ماده جلوگیری می‎کند.

کپسول نیز درون یک محفظه فولادی با روکش سربی قرار می‎گیرد تا از بروز حوادث ناشی از تشعشعات جلوگیری شود. این محفظه ها دو نوع هستند. در نوع اول چشمه درون محفظه ثابت است و پرتوهای ساتع شده از یک دریچه مخروطی خارج می‎شوند. در نوع دوم با استفاده از ابزار های مکانیکی یا نیوماتیکی و به صورت کنترل از راه دور محفظه باز شده و چشمه بیرون می‎آید .
کاهش طول موج پرتو های x   و γ   باعث افزایش نفوذپذیری به درون قطعه می‎شود و در نتیجه آن زمان مورد نیاز برای پرتو دهی کاهش یافته و بازرسی در زمان کمتری انجام می‎پذیرد.
 
  فیلم پرتونگاری

فیلمهای پرتونگاری حاوی لایه‎ای از نمکهای نقره هستند. نمک نقره نسبت به پرتوهای x   و γ   واکنش فتوشیمیایی می‎دهد و بر اثر آن سیاه می‎شود.

معمولاً از هالیدهای نقره مانند BrAg   به عنوان نمک نقره استفاده می‎شود، این ماده طی مراحل ظهور و ثبوت فیلم تجزیه شده، برم آن رسوب کرده و نقره باقی مانده بر روی فیلم ثابت می‎شود . 

 کیفیت و وضوح تصویر به دست آمده به فاصله‎های بین چشمه، قطعه و فیلم، ویژگیهای پرتو و همچنین به حساسیت فیلم بستگی دارد. انتشار پرتوهای x   و γ  ، مانند نور در خط مستقیم است و تصویر تشکیل شده بر روی فیلم مانند سایه جسمی است که در مقابل نور قرار گرفته است و اندازه آن مانند سایه همواره بزرگتر از اندازه واقعی قطعه است. ابعاد چشمه‎های تابشی معمولاً بزرگتر از آن هستند که مانند چشمه نقطه‎ای عمل کنند. در نتیجه علاوه بر سایه، نیم سایه‎هایی نیز در اطراف تصویر قطعه تشکیل می‎شود . اندازه تصویر تحت تاثیر فاصله چشمه تا قطعه، فاصله قطعه تا فیلم و قطر چشمه از اندازه تصویر قطعه بزرگ‎تر خواهد بود و ابعاد دقیق عیوب با توجه به شرایط هندسی عوامل فوق محاسبه می‎شود . 

 یکی از عوامل تاثیرگذار بر روی کیفیت تصویر، پراکندگی پرتوها می‎باشد. همواره مقداری از پرتوهای تابیده شده در حین انتشار دچار پراکندگی می‎شوند و مقدار آن را با ضریب پراکندگی که عبارت است از نسبت شدت پرتو پراکنده به شدت پرتو مستقیم نشان می‎دهند.

هر چقدر ضریب پراکندگی بالا باشد، وضوح تصویر کاهش یافته و جزئیات آن مبهم می‎شود. پراکندگی پرتوها مستقیماً باعث کاهش حساسیت کلی بازرسی می‎شوند . 

 برای حذف اثر پرتوهای پراکنده از ورقه‎های سربی که معمولاً دارای ضخامت ۱۲۵/۰ یا ۲۵/۰ میلیمتر هستند استفاده می‎شود. این ورقه‎ها در دو طرف فیلم قرار داده می‎شود. ضخامت کم ورقه‎های سربی باعث می‎شود که پرتوهای مستقیم از آن عبور کند ولی پرتوهای پراکنده شده جذب شوند، در نتیجه وضوح فیلم افزایش می‎یابد .

یکی از راههای بهبود کارایی روش پرتونگاری، استفاده از ‎ای تقویت کننده فلوئورسان است. این صفحه ها در مقابل پرتو x   حساس هستند و بر اثر آن فلوئورسان شده و نور مرئی ساتع ‎نند. این صفحه‎ها تصویر فیلم را تا حد ۱۰۰ برابر تقویت می‎کنند ولی اثر پراکندگی را کاهش نمی‎دهند، در نتیجه کیفیت تصویر به خوبی هنگامی که از صفحه‎های سربی استفاده می شود نیست. این صفحه‎ها حساسیت کمتری در مقابل پرتوهای γ   دارند و تقویتی در حدود ۲۰ تا ۴۰ برابر ارائه می‎دهند و به همین دلیل کاربرد کمی در رابطه با پرتونگاری γ   دارند. 

ترکیب لایه فلوئورسان و ورق نازک سربی، تشکیل صفحه‎های فلوئور- فلز را می‎دهد که هر دو مزیت صفحه‎های سربی و فلوئورسان را دارند. این صفحه‎ها از طرف فلوئورسان با فیلم در تماس هستند و استفاده از این صفحه‎ها منجر به تصویری با کیفیت خوب خواهد شد .

پرتوهای x   و γ   به بافت و خون انسان آسیب می‎رسانند. آسیبهای ناشی از این پرتوها معمولاً بالافاصله آشکار نشده و در طول زمان بر روی هم انباشته می‎شوند. تمام کارکنان در معرض تابش که حتی مقدار جزئی از آن را دریافت می‎کنند، باید تحت آزمایشهای دوره‎ای پزشکی و گلبول شماری خون قرار گیرند. از واحدهای رونتگن، زیورت و راد برای معرفی مقدار اشعه های x   و γ   استفاده می‎شود. هر زیورت معادل ۱۰۰ راد است و هر راد برای انرژیهای فوتونی کمتر از ۳۲ الکترون ولت تقریباً هم ارز رونتگن است. 

برای رعایت اصول ایمنی مقدار دوز دریافت شده به وسیله کارکنان پرتونگاری ثبت می‎شود. برای این منظور معمولاً از دوز سنجهای یونش جیبی که به اندازه قلم بوده و در جیب مسئول پرتونگاری حمل می‎شود استفاده می‎گردد. این دوزسنجها دارای مقیاس و عقربه بوده و دوز دریافتی را بر حسب میلی رونتگن نشان می‎دهند. مقررات دقیقی در استفاده از پرتوهای x   و γ   وجود دارد و این مقررات حداکثر میزان دوز دریافتی مجاز برای کارکنان مخصوص پرتونگاری را در طول هفته، فصل و سال تعیین کرده است. به عنوان مثال دوز پذیرفته برای کارکنان ۱/۰ راد برای پنج دوز کار عادی در هفته و حداکثر میزان دوز برای یک سال ۵ راد است .

پرسنل بازرسی  غیر مخرب

پرسنل بازرسی  غیر مخرب (NDE) باید به منظور انجام موثر کارهای  محوله به روشی مناسب تأیید صلاحیت شوند . فرآیند صحه گذاری تضمین می کند که اپراتور NDE با تئوری  و کاربرد روش مورد استفاده و نیز مزایا ، معایب و محدودیتهای آن آشنایی دارد . تجربه ، آموزش و رفتار اخلاقی جزء موارد مهمی هستند که کلیه پرسنل NDE باید داشته باشند . پر استفاده ترین  سند در آمریکا برای تأیید صلاحیت پرسنل NDE ، دستورالعمل پیشنهادی شماره SNT-TC-1A ، نوشته و منتشر شده توسط انجمن تست غیر مخرب آمریکا ، است . با وجود اینکه این سند یک دستور العمل پیشنهادی است ، ولی کد ها ، استاندارد ها یا مشخصات گوناگون استفاده از آن را ضروری می دانند ، از اینرو این سند تبدیل به یکی از ملزومات لازم برای بازرسی شده است  بازرس جوش توجه نماید که دستورالعمل SNT-TC-1A ، سندی است که همواره درحال تغییر است و بازرس باید از نسخه بروز شده و جدید آن استفاده نماید . بازرس جوش باید دستور العمل مکتوب سازنده برای تایید صلاحیت پرسنل NDE را بررسی نماید  تا مطمئن شود که با ملزومات کار مطابقت دارد .امروزه صنعت NDE دارای ۳ سطح تایید صلاحیت پرسنل بازرسی می باشد .

دستورالعمل SNT-TC-1A  قابلیت های هر سطح را شرح می دهد :

سطح یک

برای دریافت مدرک سطح یک ، باید صلاحیت شخص در انجام فعالیت های کالیبراسیونی ، تست ها و ارزیابی های خاص جهت رد یا پذیرش یک قطعه مطابق با دستورات مکتوب و نتایج ثبت شده تایید شود . هر شخصی که دارای مدرک سطح یک می باشد باید آموزش های لازم را از فرد دارای سطح دو یا سه در یافت کرده یا تحت نظارت او کار کند .

سطح دو

برای دریافت مدرک سطح دو ، باید صلاحیت شخص در تنظیم و کالیبره نمودن تجهیزات و تفسیر و ارزیابی نتایج براساس کدها ، استاندارد ها و مشخصات اجرایی تایید شود . فرد دارای مدر ک سطح دو باید کاملاً  با حوضه کاری و محدودیتهای روشهایی که برای آنها تأید صلاحیت شده ، آشنا باشد و مسوولیت محوطه را برای آموزش ضمن خدمت و راهنمایی کارآموزان و پرسنل سطح یک به کار ببندد . این شخص باید توانایی تهیه دستورات مکتوب و سازماندهی و گزارش نتایج بازرسیهای غیر مخرب را داشته باشد .

سطح سه

برای دریافت مدرک سطح سه ، شخص باید توانایی تهیه تکنیک ها و دستوالعملها ؛ تفسیر کدها ، استاندارد ها ، مشخصات و دستورالعمل ها و انتخاب روش ها ، تکنیک ها و دستورالعملهای خاص برای کار محوله را داشته باشد . این شخص (سطح سه ) باید پاسخگوی تمامی عملیاتهای NDE که برای آنها تأیید  صلاحیت شده یا به او واگذار شده باشد و توانایی تفسیر و ارزیابی نتایج را مطابق با کدها ، استاندارد ها و مشخصات اجرایی  داشته باشد . شخص دارای مدرک سطح سه باید سابقه کاری کافی در استفاده از مواد ، ساخت و تکنولوژی محصول داشته باشد تا تکنیک های اجرای کار  را مشخص نموده و در مواردی که  هیچ معیار پذیرشی وجود ندارد ،  در تهیه آن شرکت

نماید.این شخص باید با سایر روشهای  NDE آشنای کلی داشته باشد و برای آموزش آزمودن سطوح یک و دو جهت دریافت گواهینامه ، تأیید صلاحیت شود .

هر شخصی که در NDE مشغول به کار است ، پیش از تأیید صلاحیت ، یک کارآموز می باشد . کارآموزان اجازه ندارند تا هیچ کاری را بدون نظارت مستقیم سرپرست مربوطه انجام دهند.


دریافت فایلهای آموزشی  

۱- آشنایی با تستهای رادیوگرافی-۶۰ صفحه- PDF

۲- تفسیر فیلمهای رادیوگرافی بخش اول- ۱۱۸ صفحه PDF- مرکز پژوهش و مهندسی جوش ایران

۳- تفسیر فیلمهای رادیوگرافی بخش دوم- ۸۰ صفحه PDF- مرکز پژوهش و مهندسی جوش ایران

۴- تفسیر فیلمهای رادیوگرافی بخش سوم- ۴۹ صفحه PDF- مرکز پژوهش و مهندسی جوش ایران

۵- دانلود آموزش تفسیر رادیوگرافی جوش موسسه TWI شامل چندین فایل آموزشی:

درباره موسسه TWI:

TWI is the world’s largest provider of training in non-destructive testing (NDT), welding, welding inspection and a host of allied disciplines.

Every year more than 26,000 customers globally benefit from our comprehensive programme of industrial training and development programmes. Programmes available include NDT training, welding inspection, plant inspection, quality control, underwater inspection, practical welding health and safety.

۶- تفسیر و ارزیابی عیوب جوش در آزمایش پرتونگاری صنعتی طبق استاندارد ASME Sec VIII- مهندس اصغر ملکیان- ۳۷ صفحه- PDF

۷- تفسیر فیلم رادیوگرافی، نقایص جوش و جوش تعمیری-۱۱ صفحه- PDF

 این صفحه در حال به روز رسانی و افزودن فایلهای جدید تر است…


- دانلود اپلیکیشن اندروید و نرم افزار کامپیوتر وبسایت آموزشی نفت و گاز

@OilAndGas


آموزشهای مرتبط زیر را نیز حتما مطالعه نمایید:

+

2 دیدگاه

  1. abbas

    on آذر ۲۶, ۱۳۹۵ - پاسخ دادن

    آیتمهای ۲و۳و۴کار نمیکنند

    • iranpiping

      on آذر ۲۷, ۱۳۹۵ - پاسخ دادن

      با سلام و تشکر از گزارش شما. لینکهای دانلود اصلاح گردید.

ما به نظرات پیشنهادی، انتقادی و حمایتی شما نیاز داریم، چند کلمه برایمان بنویسید: